Słońce wzeszło za kwadrans trzecia.

Półtorej godziny wcześniej ruch uliczny przerzedził się i w końcu zamarł. Wraz z nim umilkł gwar ostatnich gości opuszczających restauracje. Zamiatarki zostawiły na asfalcie ciemne smugi wilgoci. Długą prostą ulicą przemknęła na sygnale karetka pogotowia. Cicho, niespiesznie przetoczył się czarny samochód z białymi błotnikami, anteną na dachu i białym napisem POLICJA po bokach. Pięć minut później dał się słyszeć brzęk szyby w gablocie, którą ktoś wybił dłonią w rękawiczce, odgłos szybkich kroków i ryk silnika na jednej z bocznych uliczek.

Wszystko to obserwował mężczyzna na balkonie. Balkon był zwyczajny, z balustradą, osłonięty z dwóch stron blachą falistą. Mężczyzna oparł przedramiona na poręczy. W ciemnościach pobłyskiwał ciemnoczerwony ognik papierosa. W równych odstępach czasu ostrożnie wyjmował z drewnianej cygarniczki centymetrowe niedopałki i kładł jeden przy drugim na spodku, który stał na ogrodowym stoliku. Uzbierało się ich dziesięć. Było cicho, tak cicho, jak to tylko możliwe w dość dużym mieście w pogodną noc na początku lata. Za parę godzin pojawią się gazeciarze rozwożący prasę na przerobionych dziecięcych wózkach i pierwsze sprzątaczki spieszące do pracy.

Powoli rozpraszał się siwy półmrok; nieśmiałe słoneczne światło wychynęło zza kilkupiętrowych domów, odbijając się w antenach telewizyjnych i walcowatych kominach na dachach przeciwległych kamienic. Po chwili plama światła usiadła na blaszanych dachach, szybko przeniosła się niżej, zsunęła z okapu i liznęła tynki ceglastych ścian i drewnianych okien zaciemnionych opuszczonymi roletami albo żaluzjami. Mężczyzna na balkonie pochylił się i popatrzył na ulicę. Biegła z północy na południe, była długa i prosta, mógł ogarnąć wzrokiem odcinek długości przeszło dwóch kilometrów. Kiedy ją zbudowano, stanowiła dumę i chlubę miasta, ale od tamtej pory zdążyło upłynąć czterdzieści lat i straciła na reprezentacyjności. Miała tyle lat, co on.

Wytężając wzrok, dostrzegł w oddali samotną postać. Policjant? Po raz pierwszy od kilku godzin wszedł do pokoju i udał się do kuchni. Było widno, nie musiał włączać światła. W ogóle rzadko to robił, nawet w zimie. Otworzył szafkę, wyjął emaliowany rondelek, wlał półtorej filiżanki wody i wsypał dwie łyżki grubo mielonej kawy. Postawił naczynie na kuchence i zapalił gaz. Dotknął opuszkami palców łebka wypalonej zapałki, żeby sprawdzić, czy zgasła, po czym wyrzucił ją do śmieci. Stał przy kuchence, dopóki kawa się nie zagotowała, wyłączył gaz i czekając, aż fusy opadną na dno, poszedł do toalety. Nie spuścił wody, nie chciał obudzić sąsiadów. Wrócił do kuchni, ostrożnie wlał kawę do filiżanki, posłodził kostką cukru z na wpół opróżnionego kartonu stojącego na blacie koło zlewu i włożył łyżeczkę, którą wyjął z szuflady. Zaniósł filiżankę na balkon, postawił na pociągniętym pokostem drewnianym stoliku i usiadł na składanym krześle.

Słońce było już wysoko, oświetlało fasady domów po drugiej stronie ulicy aż po parter. Wyciągnął z kieszeni spodni niklowaną puszeczkę i wykruszył tytoń z niedopałków, przesiewając go między palcami. Zgniótł bibułki w kulki wielkości grochu i położył na wyszczerbionym porcelanowym spodku. Potem zamieszał kawę i wolniutko ją sączył. Znów zawyła syrena. Wstał i śledził karetkę spojrzeniem, dopóki sygnał nie wybrzmiał. Minutę później przypominała mały biały prostokąt. Skręciła w lewo u północnego wylotu ulicy i zniknęła mu z oczu. Usiadł na krześle i bezmyślnie mieszał kawę, która zdążyła wystygnąć. Siedział nieruchomo, wsłuchując się w odgłosy miasta budzącego się niechętnie, z wahaniem.

Mężczyzna na balkonie był średniego wzrostu, normalnej budowy ciała. Twarz pospolita, wydatny nos, szaroniebieskie oczy i rzadkie włosy, sczesane do tyłu. Miał na sobie białą koszulę, niewyprasowane niebieskie spodnie z gabardyny, szare skarpety i czarne półbuty.

Była wpół do szóstej rano drugiego czerwca 1967. Miasto – Sztokholm.

Mężczyzna na balkonie nie przeczuwał, że jest obserwowany. Wszelkie przeczucia i uczucia były mu obce. Pomyślał, że niebawem zrobi sobie owsiankę.

Ulica zaczynała się budzić. Po każdej zmianie świateł na czerwone wydłużała się kolejka czekających samochodów. Kierowca furgonetki z pieczywem zatrąbił wściekle na rowerzystę, który nagle wtargnął na jezdnię. Dwa auta za nią gwałtownie zahamowały.

Mężczyzna wstał, oparł dłonie na poręczy i patrzył na ulicę. Spłoszony rowerzysta usunął się pod krawężnik i udawał, że nie słyszy obelg miotanych przez kierowcę furgonetki.

Na chodnikach pojawili się nieliczni piesi. Koło stacji benzynowej, pod balkonem, rozmawiały dwie kobiety w jasnych, letnich sukienkach, nieco dalej jakiś mężczyzna wyszedł z jamnikiem. Zniecierpliwiony szarpał smycz, podczas gdy jego pupil niewzruszenie obwąchiwał drzewo.

Mężczyzna na balkonie wyprostował się, poprawił rzadkie włosy i wsunął dłonie do kieszeni. Była za dwadzieścia ósma, słońce wisiało wysoko. Spojrzał w niebo. Odrzutowiec narysował nad dachami domów biały wełnisty łuk. Znów popatrzył na ulicę i przyglądał się starszej siwej pani w błękitnym płaszczu. Zatrzymała się przed piekarnią w domu naprzeciwko, długo grzebała w torebce, w końcu wyjęła klucz i otworzyła drzwi. Widział, jak wkłada klucz do zamka od wewnątrz. Na białej opuszczonej rolecie widniał napis ZAMKNIĘTE.

W tej samej chwili otworzyły się drzwi wejściowe tuż obok piekarni i w plamie słońca pojawiła się dziewczynka. Mężczyzna na balkonie cofnął się o krok, wyjął dłonie z kieszeni i znieruchomiał.

Wyglądała na osiem, dziewięć lat. W ręku trzymała tornister w czerwoną kratkę. Miała na sobie krótką czerwoną spódniczkę, pasiastą bluzkę i czerwony sweterek z zakrótkimi rękawami. Czarne drewniaki wydłużały i wyszczuplały jej nogi. Powoli, z opuszczoną głową ruszyła w lewo.

Mężczyzna na balkonie śledził ją spojrzeniem. Po dwudziestu metrach przystanęła, podniosła dłoń do piersi, otworzyła tornister, czegoś w nim szukała, biegiem zawróciła i zniknęła za drzwiami.

Mężczyzna na balkonie ani drgnął. Upłynęło kilka minut, zanim drzwi ponownie się otworzyły. Dziewczynka, z zapiętym tornistrem, ruszyła szybkim krokiem. Jej jasny koński ogon obijał się o plecy. Skręciła za rogiem na najbliższym skrzyżowaniu.

Była za trzy ósma. Mężczyzna poszedł do kuchni. Napił się wody, opłukał szklankę, postawił ją na suszarce i wrócił na balkon.

Usiadł na składanym krześle, położył lewą rękę na poręczy, zapalił papierosa i patrzył na ulicę.

Elektryczny zegar ścienny wskazywał za pięć jedenasta i zgodnie z kalendarzem stojącym na biurku Gunvalda Larssona był piątek drugiego czerwca 1967.

Martin Beck znalazł się tutaj przypadkiem. Postawił torbę na podłodze przy drzwiach, powiedział „cześć!”, położył kapelusz na szafce z archiwaliami obok karafki, wziął z tacy szklankę, nalał sobie wody, oparł łokieć o szafkę i zamierzał się napić.

Mężczyzna za biurkiem popatrzył na niego z kwaśną miną.

– Ciebie też tu przysłali? – burknął. – Co schrzaniliśmy tym razem?

Martin Beck wypił łyk wody.

– Pewnie nic. Uspokój się. Mam sprawę do Melandera. Prosiłem go o coś. Gdzie on jest?

– W klopie. Jak zwykle.

Wyświechtany dowcip o szczególnym talencie Melandera do permanentnego przesiadywania w toalecie, w którym być może kryło się więcej niż jedno ziarnko prawdy, nie wiedzieć czemu zirytował Martina Becka. Ale starym zwyczajem schował irytację do kieszeni i badawczo popatrzył na mężczyznę za biurkiem.

– Co cię dręczy? – zapytał.

– A jak myślisz? Oczywiście rozboje. Wczoraj wieczorem znowu zaatakował w parku Vanadis.

– Słyszałem.

– Emeryt wyprowadzał psa i oberwał w potylicę. Miał w portfelu sto czterdzieści koron. Wstrząs mózgu. Leży w szpitalu Sabbatsberg. Nic nie widział, nic nie słyszał.

Martin Beck milczał.

– To już ósmy raz w ciągu czternastu dni. Ten typek kogoś zabije…

Martin Beck opróżnił szklankę.

– Jeśli nikt go szybko nie zdejmie – dokończył Gunvald Larsson.

– Nikt, czyli kto?

– Policja, kurde. My. Ktokolwiek. Niemundurowy patrol z dziewiątki był tam kwadrans wcześniej.

– A gdzie był kwadrans później?

– W komisariacie. Pili kawę. I tak jest od początku. Jak nasi ludzie siedzą w każdziuteńkim krzaku w parku Vanadis, obwieś atakuje w Vasaparken, a jak obstawiamy chaszcze w Vanadis i w Vasaparken, grasuje przy źródełku w Lill-Jansskogen.

– A kiedy i tam w każdym krzaku siedzi policjant?

– Wtedy demonstranci roznoszą w pył US Trade Center i podpalają ambasadę amerykańską. To nie są żarty – ozięble skwitował Gunvald Larsson.

Martin Beck nie odrywał od niego wzroku.

– Nie żartuję. Po prostu jestem ciekaw.

– Gość zna się na rzeczy. Jakby miał radar. Kiedy atakuje, w pobliżu nigdy nie uświadczysz policjanta.

Martin Beck potarł nasadę nosa kciukiem i palcem wskazującym.

– Wyślijcie…

– Wyślijcie? – błyskawicznie przerwał mu Gunvald Larsson. – Niby kogo? Co? Sforę wściekłych psów? Żeby zagryzły nasze cywilne patrole? Poza tym wczorajszy dziadek był z psem. I jaki miał z niego pożytek?

– Co to był za pies?

– A skąd mam wiedzieć? Może warto go przesłuchać, co? Wezwać na komendę i wysłać do kibla, żeby Melander z nim pogadał. Hau, hau! – Gunvald Larsson, któremu nie było do śmiechu, grzmotnął pięścią w blat biurka. – Jakiś szaleniec napada na ludzi w parkach, a ty mi tu wyjeżdżasz z psami?!

– Przecież to nie ja…

Gunvald Larsson nie dał mu dojść do słowa.

– Powiedziałem, że gość zna się na rzeczy. Zasadza się tylko na bezbronnych starców, kobiety i dzieciaki. Zawsze od tyłu. W zeszłym tygodniu jedna z ofiar zeznała, że wyskoczył zza krzaków jak pantera.

– Widzę tylko jeden sposób – łagodnie zauważył Martin Beck.

– Jaki?

– Przebierz się za bezbronnego.

Gunvald Larsson odwrócił głowę i przeszył Martina Becka świdrującym spojrzeniem. Miał sto dziewięćdziesiąt dwa centymetry wzrostu, bary zawodowego ciężarowca, na ramionach gęste owłosienie koloru blond, sczesane do tyłu blond włosy i zdegustowane jasnoniebieskie oczy. I ważył dziewięćdziesiąt osiem kilo.

Kollberg zwykł uzupełniać jego rysopis konstatacją, że wyrazem twarzy jako żywo przypomina motorowerzystę.

Teraz w jasnoniebieskim spojrzeniu wycelowanym w Martina Becka kryło się coś więcej niż antypatia.

Martin Beck wzruszył ramionami.

– Poważnie mówiąc…

– Poważnie mówiąc, nie widzę w tym nic zabawnego. W życiu nie miałem na głowie takiej serii rozbojów, a ty się popisujesz dowcipasami. Pies tu, pies tam. Nic, tylko boki zrywać.

Martin Beck zdał sobie sprawę, że niechcący sprowokował go do reakcji, którą niewielu udało się wywołać, i że za sekundę Gunvald Larsson straci panowanie nad sobą.

Świadom konsekwencji zdjął łokieć z szafki i powiedział:

– Dość tego!

Dzięki Bogu w tym momencie z sąsiedniego pokoju wszedł Melander. Bez marynarki, z fajką w ustach i otwartą książką telefoniczną w dłoniach.

– Cześć!

– Cześć! – odparł Martin Beck.

– Zaraz jak się rozłączyłeś, przypomniałem sobie nazwisko – powiedział Melander. – Arvid Larsson. Znalazłem go w książce telefonicznej. Ale nie ma sensu tam dzwonić. Zmarł w kwietniu. Wylew. Do końca robił w tej samej branży. Miał lumpeks na Södermalmie. Teraz jest zamknięty.

Martin Beck wziął książkę telefoniczną, zerknął i skinął głową. Melander wyłowił z kieszeni spodni pudełko zapałek i z namaszczeniem zapalał fajkę. Martin Beck postąpił dwa kroki naprzód, położył książkę na biurku i wycofał się do szafki z archiwaliami.

– Nad czym pracujecie? – zapytał podejrzliwie Gunvald Larsson.

– Nad niczym szczególnym – odrzekł Melander. – Martin zapomniał nazwiska pewnego pasera, którego chcieliśmy zwinąć dwanaście lat temu.

– I zwinęliście?

– Nie.

– Ale ty wszystko zapamiętałeś?

– Tak.

Gunvald Larsson przysunął do siebie książkę telefoniczną, przekartkował ją i powiedział:

– Jak, do diaska, jeśli wolno spytać, przez dwanaście lat można pamiętać namiary na kogoś o nazwisku Larsson?

– Ech, to żadna sztuka – poważnie odparł Melander.

Zadzwonił telefon.

– Wydział pierwszy, oficer dyżurny… Przepraszam, nie usłyszałem… Że co?… Czy jestem detektywem? Oficer dyżurny, wydział pierwszy, policjant śledczy Larsson… Przepraszam, jak pani godność?

Gunvald Larsson wyjął długopis z kieszonki na piersi, nagryzmolił jedno słowo i zamarł z uniesionym długopisem.

– O co chodzi?… Przepraszam, nie zrozumiałem… Że jak? Że co?… Kot?… Kot na balkonie?… Słucham? Ktoś?… Ktoś stoi na balkonie?

Gunvald Larsson odsunął książkę telefoniczną, przysunął notatnik i skreślił kilka słów.

– Rozumiem. Jak wygląda?… Tak, słyszę. Rzadkie włosy, sczesane do tyłu. Wydatny nos. Uhm. Biała koszula. Wzrost średni. Brązowe spodnie. Rozpięte… Co?… Aha, koszula rozpięta. Niebieskoszare oczy… Chwileczkę, droga pani… Czy on stoi na swoim balkonie?

Gunvald Larsson zerknął na Melandera i Martina Becka i wzruszył ramionami. Słuchając, dłubał długopisem w uchu.

– Momencik. A więc rzeczony mężczyzna stoi na swoim balkonie. Czy jest napastliwy, agresywny?… Aha, nie jest. Po drugiej stronie ulicy? Na swoim balkonie?… Skąd pani wie, że ma niebieskoszare oczy? To jakaś wyjątkowo wąska uliczka… Słucham? Że co?… Zaraz… Mówi pani, że on stoi na balkonie. I co jeszcze?… Patrzy na ulicę? A co się dzieje na ulicy?… Nic? Co takiego? Samochody? Bawiące się dzieci?… W nocy też? Bawią się w nocy?… Aha, nie. Ale on stoi w nocy na balkonie? I czego pani od nas oczekuje? Mamy wysłać sforę psów?… Nie ma takiego prawa, proszę pani, które zabrania ludziom stać na własnym balkonie…. Zgłasza pani swoje obserwacje? Rany, gdyby wszyscy opowiadali o tym, co widzą, musielibyśmy przydzielić każdemu po trzech policjantów… Dziękować? My mamy dziękować?!… Bezczelny? Ja jestem bezczelny?! Słuchaj no, paniusiu…

Gunvald Larsson umilkł, trzymając słuchawkę w odległości dziesięciu centymetrów od ucha.

– Rozłączyła się – powiedział zdumiony. – Po trzech sekundach rzucił słuchawkę na widełki. – A pieprz się, babo! – Podarł kartkę, na której robił notatki, i starannie wycierał długopis z woskowiny. – Ludzie są nienormalni. Nic dziwnego, że niczego nie udaje się doprowadzić do końca. Dlaczego centrala takich nie blokuje? Powinni ich przełączać do szpitala wariatów.

– Musisz się przyzwyczaić – zauważył Melander, wziął książkę telefoniczną, zamknął ją i wyszedł do sąsiedniego pokoju.

Gunvald Larsson wyczyścił długopis, zmiął strzępy kartki i wyrzucił do kosza.

– Wyjeżdżasz gdzieś? – spytał Martina Becka, patrząc z kwaśną miną na torbę przy drzwiach.

– Uhm, do Motali. Na parę dni. Mam tam coś zobaczyć.

– Aha.

– Góra tydzień. Ale dzisiaj wraca Kollberg. Będzie tu od jutra. Nie musisz się przejmować.

– Nie przejmuję się.

– A co do tych rozbojów…

– No?

– Nie, nic takiego…

– Jeśli zrobi to jeszcze dwa razy, złapiemy go – odezwał się Melander z pokoju obok.

– Otóż to – potwierdził Martin Beck. – Cześć!

– Cześć! – bąknął Gunvald Larsson.

Martin Beck dotarł na Centralny dziewiętnaście minut przed odjazdem pociągu i pomyślał, że mógłby wykorzystać ten czas na dwie rozmowy telefoniczne.

Najpierw zadzwonił do domu.

– Jeszcze nie wyjechałeś? – zapytała małżonka.

– Zatrzymam się w hotelu Palace – powiedział, ignorując jej retoryczne pytanie. – Uznałem, że powinnaś to wiedzieć.

– Jak długo cię nie będzie?

– Tydzień.

– Skąd ta pewność?

Dobre pytanie, pomyślał Martin Beck. Przynajmniej nie jest głupia.

– Pozdrów dzieci. – Po chwili namysłu dodał: – Uważaj na siebie.

– Dzięki – odrzekła chłodno.

Rozłączył się i wyjął z kieszeni spodni następną dwudziesto-pięcioörówkę. Do automatów telefonicznych była kolejka. Ci, co stali najbliżej, obrzucili go niechętnym spojrzeniem, kiedy wrzucił monetę i wybrał numer komendy południowej[1]. Po minucie usłyszał głos Kollberga.

– Cześć! Chciałem się tylko upewnić, że wróciłeś.

– Ach, co za troska – powiedział Kollberg. – Jeszcze nie wyjechałeś?

– Jak się czuje Gun?

– Dobrze. Oczywiście wygląda jak budka telefoniczna.

Gun, żona Kollberga, była w ciąży, miała urodzić na przełomie sierpnia i września.

– Wracam za tydzień.

– Wiem, zasięgnąłem języka. Wtedy już mnie tutaj nie będzie. – Na moment zapadła cisza. – Co ty masz do roboty w Motali?

– Sprawa tego dziadka…

– Jakiego dziadka?

– Złomiarza, który się spalił ubiegłej nocy. Nie…

– Czytałem o tym w gazetach. No i co?

– Jadę się rozejrzeć.

– Czy nie mają tam dość oleju w głowie, żeby się uporać z najzwyklejszym pożarem?

– Zażyczyli sobie…

– Zaraz – przerwał mu Kollberg. – Może ten kit jest dobry dla twojej żony, ale mnie nie nabierzesz. Poza tym świetnie wiem, czego sobie zażyczyli i kto sobie zażyczył. Kto jest teraz szefem dochodzeniówki w Motali?

– Ahlberg, ale…

– No właśnie. Wiem, że wziąłeś pięć dni zaległego urlopu. Jedziesz do Motali, żeby chlać z Ahlbergiem w Hotelu Miejskim. Dobrze mówię?

– No… ale…

– Powodzenia. Trzymaj się!

– Dzięki.

Martin Beck odwiesił słuchawkę. Człowiek, który stał za nim, łokciami utorował sobie drogę do automatu. Martin Beck wzruszył ramionami i wyszedł do hali dworcowej.

Kollberg miał po części rację. Choć w gruncie rzeczy było to bez znaczenia, trochę się zirytowane tak łatwo został przejrzany. On i Kollberg poznali Ahlberga w związku z pewnym morderstwem trzy lata temu. Śledztwo było długie i trudne i zdążyli się w tym czasie zaprzyjaźnić. Gdyby nie to, Ahlberg najprawdopodobniej nie zwróciłby się o wsparcie do Głównego Zarządu Policji, a Martin Beck nie poświęciłby sprawie nawet połowy dniówki.

Według zegara dworcowego obie rozmowy zajęły mu dokładnie cztery minuty. Do odjazdu pociągu został kwadrans. Na Centralnym jak zwykle kłębiły się tłumy. Kupa ludzi, do wyboru, do koloru.

Martin Beck – niezbyt wysoki mężczyzna o szczupłej twarzy, szerokim czole i wydatnych, mocnych szczękach – stał z torbą w ręku i czuł się nieswojo. Większość brała go przypuszczalnie za zdezorientowanego wieśniaka, wrzuconego w mrowisko wielkiego miasta.

Nagle usłyszał ochrypły szept:

– Te, stary…

Odwrócił się i zobaczył czternastoletnią dziewczynkę. Miała jasne rozczochrane włosy i krótką batikową sukienkę. Brudna i bosa, ciut młodsza od jego córki i podobnie rozwinięta, ściskała w prawej dłoni pasek czterech zdjęć, na które pozwoliła mu zerknąć.

Ich zrobienie nie przedstawiało najmniejszej trudności. Dziewczynka weszła do jednego z automatów na górnym peronie metra, uklękła na stołku, zadarła sukienkę po pachy i wrzuciła jednokoronówki do otworu. Kurtynki w automatach kończyły się mniej więcej na wysokości kolan, ale niewiele to zmieniało. Oglądając fotki, pomyślał, że teraz dzieci szybciej dojrzewają. I nie noszą majtek. Jakość zdjęć pozostawiała jednak sporo do życzenia.

– Dwie i pół dychy – wychrypiała dziewczynka z nadzieją w głosie.

Martin Beck, poirytowany, rozejrzał się. W końcu hali zauważył dwóch mundurowych. Podszedł do nich. Jeden go poznał i zasalutował.

– Czy nie możecie zrobić porządku z tymi dzieciakami? – Martin Beck był wściekły.

– Robimy, co w naszej mocy, komisarzu – odparł młody niebieskooki chłopak o wypielęgnowanej blond brodzie, ten, który mu salutował.

Martin Beck odwrócił się bez słowa i ruszył ku szklanym drzwiom prowadzącym na perony. Dziewczynka w batikowej sukience stała teraz trochę dalej i ukradkiem zerkała na zdjęcia, jakby coś było nie tak z jej wyglądem.

Za chwilę najprawdopodobniej sprzeda je jakiemuś idiocie, potem pójdzie do Humlegården albo na Mariatorget i kupi preludin, marihuanę albo LSD.

Policjant, który go znał, nosił brodę. Dwadzieścia cztery lata temu, kiedy on stawiał pierwsze kroki w zawodzie, policjanci byli starannie ogoleni. Swoją drogą, dlaczego ten drugi, bez brody, nie zasalutował? Czy dlatego, że go nie znał?

Dwadzieścia cztery lata temu policjanci oddawali honory wszystkim, którzy do nich podchodzili, nawet jeśli owi podchodzący nie byli komisarzami. A może nie oddawali?

Wtedy czternastoletnie dziewczynki nie fotografowały się nago w automatach i nie próbowały sprzedawać zdjęć oficerom śledczym, żeby mieć pieniądze na narkotyki.

Poza tym Martin Beck nie był zadowolony ze swojego nowego stopnia, który otrzymał na przełomie roku. Nie był zadowolony z nowego pokoju służbowego w komendzie południowej, w hałaśliwej dzielnicy przemysłowej przy Västberga Allé. Nie był zadowolony z podejrzliwej małżonki ani z tego, że ktoś taki jak Gunvald Larsson został policjantem śledczym.

Martin Beck rozmyślał o tym, siedząc przy oknie w przedziale pierwszej klasy.

Pociąg przetoczył się obok ratusza i zanim zanurkował w tunelu, Martin Beck zdążył zobaczyć parowiec „Mariefred”, jeden z ostatnich tego typu w kraju, i gmaszysko wydawnictwa Norstedts. Kiedy się z niego wynurzył, pojawiła się bujna parkowa zieleń Tantolunden, która niebawem przyprawi Martina Becka o koszmary senne, i koła zadudniły na moście.

Na postoju w Södertälje poprawił mu się humor. Kupił butelkę wody mineralnej i leciwą kanapkę z żółtym serem, serwowane z blaszanych wózków, które w większości pociągów ekspresowych zastąpiły wagony restauracyjne.

– No więc tak – zaczął Ahlberg. – W nocy było chłodno, a on miał stary piecyk elektryczny, który postawił sobie przy łóżku. Potem skopał z siebie koc, koc spadł na piecyk i się zapalił.

Martin Beck skinął głową.

– To całkiem prawdopodobne – kontynuował Ahlberg. – Dzisiaj dostaliśmy wyniki badań technicznych. Dzwoniłem do ciebie, ale już wyjechałeś.

Stali na pogorzelisku w Borenshult, pośród drzew połyskiwało jezioro i stopnie śluzy, gdzie trzy lata temu znaleziono zwłoki kobiety. Po spalonym domu zostały praktycznie tylko fundamenty i komin. Strażakom udało się jedynie uratować szopę.

– Trzymał tam fanty – poinformował Ahlberg. – Stary Larsson zajmował się paserką. Szczególnie nas to nie zaskoczyło, był już karany. Roześlemy wykaz skradzionych rzeczy.

Martin Beck znów skinął głową.

– Sprawdziłem jego brata w Sztokholmie – powiedział. – Zmarł tej wiosny. Wylew. Też był paserem.

– Może to u nich rodzinne – skwitował Ahlberg.

– Brata nigdy nie przyskrzyniliśmy, ale Melander go zapamiętał.

– A, Melander, ten z fenomenalną pamięcią. Już razem nie pracujecie, prawda?

– Tylko okazjonalnie. Siedzi na Kungsholmsgatan. Kollberg też. Od dzisiaj. Cholerne przetasowania.

Opuścili pogorzelisko i w milczeniu wrócili do samochodu.

Kwadrans później Ahlberg zatrzymał się przed komendą, niskim żółtym budynkiem na rogu Prästgatan i Kungsgatan, tuż przy Stora Torget i pomniku Baltzara von Platena.

Zerknął na Martina Becka.

– Skoro już tu jesteś i masz wolne, to chyba zostaniesz kilka dni?

Martin Beck pokiwał głową.

– Możemy popływać motorówką – zaproponował Ahlberg.

Wieczorem zjedli w Hotelu Miejskim przepysznego pstrąga z jeziora Vättern. I co nieco wypili.

W sobotę pływali motorówką. W niedzielę też. W poniedziałek Martin Beck popłynął sam. I we wtorek. W środę wybrał się do Vadsteny i zwiedził zamek.

Hotel, w którym mieszkał, był nowoczesny i wygodny. Towarzystwo Ahlberga sprawiało mu przyjemność. Przeczytał powieść Kurta Salomonsona „Obcy”[2]. Czuł się świetnie.

Zasłużył sobie na wypoczynek. Zima była pracowita, wiosna okropna.

Jeszcze nie stracił nadziei na spokojne lato.

Rabuś nie narzekał na brzydką pogodę.

Wczesnym popołudniem zaczęło padać. Najpierw ulewnie, potem ciurkająco, a o siódmej przestało. Deszczowe chmury wciąż wisiały nisko i można się było spodziewać, że niebawem znowu chluśnie. Dochodziła dziewiąta, zielone korony drzew powoli spowijał zmierzch. Lada moment zapłoną latarnie.

Rabuś zdjął deszczowiec i położył obok na ławce. Miał na sobie tenisówki, spodnie khaki i elegancki szary dralonowy sweterek z monogramem na kieszonce. Na szyi zawiązał luźno dużą czerwoną chustkę. Spędził w parku ponad dwie godziny. Widział dziesiątki ludzi, którym taksująco się przyglądał. Dwukrotnie ze szczególnym zainteresowaniem i dwukrotnie jego uwagę przykuły dwie osoby, w sumie cztery. Najpierw – młodsi od niego – mężczyzna i kobieta; ona w sandałkach i krótkiej biało-czarnej letniej sukience, on w szykownej niebieskiej klubowej marynarce i jasnoszarych spodniach. Szukali cienistego zakątka. Tam przystanęli i zaczęli się pieścić. Dziewczyna oparła się plecami o drzewo, po kilku sekundach chłopak wsunął prawą dłoń pod jej sukienkę i gumkę od majtek. Natychmiast rozsunęła nogi, powiedziała: „A jak ktoś nas zobaczy?” – ale najwyraźniej rutynowo, bo od razu zamknęła oczy i rytmicznie kręcąc zadkiem, wbiła paznokcie lewej dłoni w wystrzyżony kark mężczyzny. Nie widział jej prawej ręki, choć był tak blisko, że zdążył zobaczyć jej białe ażurowe figi.

Podkradł się za nimi bezszelestnie i przycupnął za krzakami niespełna dziesięć metrów dalej. Z wrodzonego poczucia humoru chętnie wkroczyłby do akcji. Wiedział jednak, że dziewczyna nie ma torebki i pewnie trudno byłoby ją powstrzymać przed krzykiem. To mogłoby mu przeszkodzić w wykonaniu zadania. Poza tym chłopak wyglądał na nieco silniejszego i szerszego w ramionach, niż początkowo sądził, a poza tym wcale nie było pewne, czy ma wypchanego portfela. Argumenty przeciw przeważyły i ulotnił się równie bezgłośnie, jak się podkradł. Nie był przecież podglądaczem, miał ważniejsze sprawy na głowie, zresztą i tak wiele więcej by nie zobaczył. Chwilę później zauważył ich ponownie. Opuszczali park w przyzwoitej odległości od siebie. Przecięli ulicę i weszli do czynszówki, której zacny wygląd świadczył o tym, że zamieszkują ją obyczajni mieszczanie. W drzwiach dziewczyna poprawiła sukienkę i stanik i przesunęła po brwiach zwilżoną opuszką palca. Chłopak przeczesał włosy.

O wpół do dziewiątej jego uwagę zwróciła inna para. Przed sklepem żelaznym zaparkowało czerwone volvo. Siedziało w nim dwóch mężczyzn. Jeden wysiadł i wszedł do parku. Był z gołą głową, w beżowym deszczowcu. Po kilku minutach wysiadł drugi i ruszył do parku inną alejką. Miał na sobie sportową czapkę i tweedowy blezer. Mniej więcej po kwadransie wrócili do samochodu, każdy inną drogą, w sześćdziesięciosekundowym odstępie.

Stojąc plecami do nich i wpatrując się w sklepową witrynę, usłyszał, co mówią.

– I?

– Nic.

– Co teraz?

– Lill-Jansskogen?

– W taką pogodę?

– No.

– Okej. Ale potem kawa.

– Okej.

Trzasnęli drzwiami i odjechali.

Przed dziewiątą siedział na ławce i czekał. Zobaczył ją, kiedy wchodziła do parku, i od razu przewidział, którędy pójdzie. Niska grubaska w średnim wieku. W płaszczu, z parasolką i dużą torebką. Wyglądało to obiecująco. Może kioskarka? Wstał, włożył deszczowiec, przeciął trawnik i kucnął za krzakami. Nadchodziła alejką, była blisko – jeszcze pięć, może dziesięć sekund… Lewą dłonią podciągnął czerwoną chustkę po nasadę nosa, palce prawej wsunął w kastet. Dzieliło ich mniej niż cztery metry.

Był szybki, mokra trawa tłumiła jego kroki.

Ale nie najlepiej. Został mu metr, kiedy się odwróciła, zobaczyła go i otworzyła usta do krzyku. Bez zastanowienia z całych sił uderzył ją w usta. Kastet zachrzęścił, parasolka odfrunęła i kobieta zwaliła się na kolana, z torebką w ramionach, jakby tuliła do piersi niemowlę.

Uderzył jeszcze raz, w nos. Kastet znów zachrzęścił. Upadła na plecy, z podkurczonymi nogami. Nie wydała żadnego dźwięku. Obficie krwawiła, chyba straciła przytomność. Na wszelki wypadek nabrał garść piasku i sypnął kobiecie w oczy. Kiedy wyrwał jej torebkę, bezwładnie odwróciła głowę i zaczęła wymiotować. Portfel, portmonetka, zegarek. Nieźle.

Rabuś wychodził z parku. Jakby tuliła do piersi niemowlę, pomyślał. A mogło być ładnie i elegancko. Czysto. Cholerny babsztyl.

Kwadrans później był w domu. O wpół do dziesiątej, dziewiątego czerwca 1967, w piątek. Po dwudziestu minutach znów się rozpadało.

Padało całą noc, a w sobotni poranek wyjrzało słońce, z rzadka chowające się za białe obłoczki na błękitnym niebie. Był dziesiąty czerwca, zaczęły się wakacje, w piątkowy wieczór tysiące samochodów opuściło miasto, biorąc kurs na domki letniskowe, przystanie i kempingi. Mnóstwo ludzi, którzy zostali, musiało się zadowolić w ten piękny, ciepły weekend namiastką życia na łonie natury, korzystając z uroku parków i basenów. Już za piętnaście dziewiąta pod kasą biletową przed kąpieliskiem w parku Vanadis ustawiła się kolejka. Od Sveavägen nadciągały tłumy żądnych słońca i wody sztokholmczyków.

Przez Frejgatan przechodziły na czerwonym świetle dwa złachane typki: jeden w dżinsach i pulowerze, drugi w czarnych spodniach i brązowej marynarce, która się podejrzanie wybrzuszała na wysokości lewej piersi. Nie śpieszyli się, mrużyli od blasku słońca przekrwione oczy.

Ten z pokaźnym przedmiotem w wewnętrznej kieszeni niemal się zderzył z rowerzystą. Rześki sześćdziesięciolatek w jasnoszarym letnim garniturze, z mokrymi kąpielówkami na bagażniku, zachwiał się i musiał postawić stopę na jezdni.

– Bałwany! – wydarł się na nich i popedałował dalej.

– Zgred – burknął typek w marynarce. – Pieprzony dyrektorek. O mały włos mnie nie przejechał. Jakbym się wyłożył, byłoby po flaszce. – Zatrzymał się zdenerwowany na chodniku, zadrżał na samą myśl o tym, jak niewiele brakowało do katastrofy, i podniósł rękę do wewnętrznej kieszeni. – Myślisz, że odpaliłby nam na nową? W życiu! Siedzi pewno w luksusowej chałupie na Norr Mälarstrand, ma szafy pełne szampana i w ogóle do łba by mu nie wpadło, żeby zapłacić biednemu człowiekowi za flaszkę. Kapitalistyczna świnia!

– Przecież jej nie rozbił – zauważył spokojnie kolega.

Był dużo młodszy. Wziął roztrzęsionego kumpla pod ramię i poprowadził do parku. Ruszyli pod górę, nie w stronę kąpieliska jak inni, i skręcili w wąską alejkę biegnącą od kościoła Stefana na szczyt wzniesienia. Z trudem, zdyszani dobrnęli do połowy stromizny.

– Czasami w trawie za wieżą można znaleźć szmal – odezwał się młodszy. – Jeśli dzień wcześniej rżnęli tam wieczorkiem w pokera. Gdybyśmy tak uzbierali na butelczynę, zanim zamkną monopolowy…

W soboty sklepy monopolowe były otwarte tylko do pierwszej.

– Nie ma szans. Wczoraj padało.

– Fakt – przyznał młodszy i westchnął.

Alejka biegła wzdłuż ogrodzenia okalającego kąpielisko, gdzie roiło się od opalonych na murzyna i prawdziwych Murzynów. Ale tacy byli w mniejszości, dominowały białasy, które podczas długiej zimy nie spędziły nawet tygodnia na Wyspach Kanaryjskich.

– Ty, zaczekaj – powiedział młodszy. – Popatrzymy na panienki, dobra?

– Nie, kurde – rzucił przez ramię starszy. – Ruchy, jestem spragniony jak wielbłąd.

Dotarli do wieży ciśnień na szczycie parkowego wzniesienia i kiedy zaczęli ją okrążać, z ulgą skonstatowali, że mają cały teren dla siebie.

Starszy usiadł w trawie, wyjął butelkę i zabrał się do odkręcania.

Młodszy podszedł do czerwonego płotka.

– Jocke! – zawołał. – Lepiej usiądźmy tam. No wiesz, gdyby ktoś przyszedł.

Jocke podniósł się, stęknął i z butelką w garści ruszył za kolegą, który zaczął schodzić ze zbocza.

– O, tutaj będzie dobrze, pod tym krzakiem… – Młodszy stanął jak wryty i nachylił się. – Co jest… – wyszeptał chrapliwie. – Jasna cholera!

Jocke podszedł bliżej, zobaczył dziewczynkę, odsunął się i zwymiotował. Głowę i tułów częściowo zasłaniał krzak, na wilgotnym piasku leżały wyprostowane, rozrzucone nogi. Sinawa twarz zwrócona w bok, na policzku półdługie blond włosy, usta otwarte. Prawa ręka nad głową, lewa dłoń przy biodrze, grzbietem do ziemi.

Kiedy Kollberg i Rönn przyszli na miejsce zbrodni w parku Vanadis, teren za wieżą ciśnień był nienagannie odgrodzony. Fotograf zakończył pracę, lekarz dokonywał pierwszych rutynowych oględzin zwłok.

Na wilgotnej ziemi widniały wyłącznie świeże odciski stóp – najprawdopodobniej mężczyzn, którzy znaleźli ciało. Kawałek dalej, pod czerwonym płotkiem, leżały drewniaki dziewczynki.

Kollberg podszedł do lekarza.

– No i? – zapytał.

– Uduszona. – Lekarz wzruszył ramionami. – Może zgwałcona.

– Kiedy?

– Wczoraj wieczorem. Dowiemy się, o której i co jadła…

– Tak, jasne. Myślisz, że to się stało tutaj?

– Nie zauważyłem niczego, co przemawiałoby za innym miejscem.

– Uhm. Diabli nadali tę ulewę.

– Owszem – przytaknął lekarz, idąc do samochodu.

Kollberg został jeszcze pół godziny, po czym zabrał się z chłopcami na komisariat przy Surbrunnsgatan. Kiedy wszedł do pokoju, komisarz siedział za biurkiem i czytał jakiś raport. Wskazał mu krzesło.

– Paskudna historia – odezwał się Kollberg, siadając.

– Tak. Macie coś?

– Na razie nic. Deszcz pozacierał, co się dało.

– Jak myślisz, kiedy to się mogło stać? Wczoraj wieczorem doszło tam do napadu rabunkowego. Właśnie przeglądam raport.

– Nie wiem. Przekonamy się, kiedy ją stamtąd zabierzemy.

– Nie wydaje ci się, że to robota tego samego faceta? Że dziewczynka przez przypadek była świadkiem albo coś w tym stylu?

– Jeśli została zgwałcona, wątpię. Rabuś i gwałciciel w jednej osobie, hm, to chyba lekka przesada.

– Zgwałcona? Lekarz tak powiedział?

– Nie wykluczył tego. – Kollberg westchnął i potarł brodę. – Chłopcy, którzy mnie tu przywieźli, mówili, że znacie tę dziewczynkę.

– Tak – potwierdził komisarz. – Chyba tak. Przed chwilą był tu Granlund i zidentyfikował ją na podstawie zdjęcia, które wczoraj dostaliśmy od jej mamy.

Komisarz wyjął ze skoroszytu amatorską fotkę. Ta sama dziewczynka, którą Kollberg widział w parku Vanadis, stała oparta o drzewo i śmiała się do słońca.

Kollberg skinął głową i oddał zdjęcie.

– Czy rodzice wiedzą, że…

– Nie – przerwał komisarz, wyrwał kartkę z bloczku i wręczył Kollbergowi.

– „Karin Carlsson” – przeczytał na głos Kollberg. – „Sveavägen osiemdziesiąt trzy”.

– Dziewczynka ma na imię Eva. Byłoby dobrze, gdyby ktoś… gdybyś tam poszedł. Teraz. Zanim się o tym dowie w mniej przyjemnej formie.

– Jest wystarczająco nieprzyjemnie – z westchnieniem skwitował Kollberg.

Komisarz popatrzył na niego z poważną miną.

– Wydawało mi się, że to twój rewir – zauważył Kollberg, wstając. – Dobrze, dobrze, już idę. Przecież ktoś musi to zrobić. – Odwrócił się w drzwiach. – Nic dziwnego, że brakuje nam ludzi. Zęby zasuwać w policji, trzeba mieć nie po kolei w głowie.

Ponieważ zostawił samochód pod kościołem Stefana, postanowił pójść pieszo na Sveavägen. Chciał mieć trochę czasu, zanim się spotka z rodzicami Evy.

Świeciło słońce, po nocnej ulewie nie było śladu. Kollberg czuł się nieswojo na myśl o, oględnie mówiąc, przykrym zadaniu, którego się podjął. Choć nie robił tego po raz pierwszy, zadręczał się bardziej niż kiedykolwiek, bo chodziło o dziecko. Żeby przynajmniej był ze mną Martin, pomyślał. Jest w tym dużo lepszy ode mnie. Ale przypomniał sobie, jak bardzo Martina Becka takie sytuacje przygnębiały. Ech, nie ma mocnych.

Dziewczynka mieszkała w kamienicy naprzeciwko parku Vanadis, między Surbrunnsgatan a Frejgatan. Winda nie działała, musiał wejść po schodach na piąte piętro. Zanim zadzwonił, chwilę stał pod drzwiami, żeby złapać oddech.

Kobieta otworzyła niemal natychmiast. Była w brązowej bawełnianej szmizjerce i w sandałach. Miała zmierzwione blond włosy, jakby raz po raz przeczesywała je palcami. Na jej twarzy odmalowało się rozczarowanie, nadzieja i lęk. Kiedy okazał legitymację, w jej pytającym spojrzeniu kryła się rozpacz.

– Mogę wejść?

Kobieta szerzej otworzyła drzwi i przesunęła się.

– Nie znaleźliście jej…

Kollberg bez słowa wszedł do mieszkania. Były tu chyba dwa pokoje. W pierwszym zobaczył łóżko, regały, biurko, telewizor, komodę i dwa fotele po przeciwległych stronach tekowej ławy. Na przykrytym niebieską narzutą łóżku przypuszczalnie nikt nie spał ostatniej nocy. Leżała na nim otwarta walizka, obok piętrzyły się kupki starannie złożonych ubrań. Na pokrywie walizki wisiały dwie świeżo wyprasowane bawełniane sukienki. Drzwi do pokoju w głębi były otwarte. Dostrzegł tam niebieskie półki z książkami i zabawkami; na najwyższej siedział biały miś.

– Usiądziemy? – odezwał się Kollberg, sadowiąc się w fotelu.

– Co się stało? – zapytała kobieta. – Znaleźliście ją?

Widząc w jej oczach paniczny lęk, usiłował zachować spokój.

– Tak. Proszę usiąść, pani Carlsson. Gdzie jest pani mąż?

Przycupnęła na fotelu naprzeciwko Kollberga.

– Nie mam męża. Rozwiedliśmy się. Gdzie jest Eva? Co się stało?

– Bardzo mi przykro, pani Carlsson, że muszę pani to powiedzieć. Pani córka nie żyje.

Kobieta wpatrywała się w niego.

– Nie. Nie.

Kollberg wstał i podszedł do niej.

– Czy ktoś mógłby teraz być z panią? Pani rodzice?

Kobieta pokręciła głową.

– Nie, to nieprawda.

Kollberg położył jej dłoń na ramieniu.

– Bardzo mi przykro, pani Carlsson – powtórzył bezsilnie.

– Ale kto… jak… Miałyśmy wyjechać na wieś…

– Na razie nic nie wiemy. Sądzimy, że… spotkała kogoś…

– Nie żyje? Zamordowana?

Kollberg skinął głową.

Kobieta zamknęła oczy i znieruchomiała. Po chwili je otworzyła i potrząsnęła głową.

– Nie. To nie jest Eva. To nie… To pomyłka.

– Niestety. Naprawdę mi przykro, pani Carlsson. Może mógłbym do kogoś zadzwonić i poprosić, żeby do pani przyszedł? Do pani rodziców albo kogoś innego?

– Nie, nie, nie do rodziców. Nie chcę nikogo widzieć.

– A pani były mąż?

– Chyba mieszka w Malmö.

Była trupio blada, miała puste spojrzenie. Kollberg domyślił się, że jeszcze do niej nie dotarło, co się wydarzyło, że narastał w niej sprzeciw, który dawał odpór prawdzie. Widział już takie reakcje, wiedział, że kiedy kobieta nie będzie w stanie dłużej walczyć, załamie się.

– Z usług jakiego lekarza zwykle pani korzysta, pani Carlsson?

– Chodzimy do doktora Ströma. Byłyśmy u niego w środę. Evę od kilku dni bolał brzuch, a ponieważ wybierałyśmy się na wieś, uznałam, że będzie najlepiej… – Urwała i popatrzyła w stronę drugiego pokoju. – Eva nigdy nie choruje. Ból brzucha minął. Doktor podejrzewał chwilową infekcję, grypę żołądka. – Po chwili milczenia odezwała się ledwie słyszalnym szeptem. – Teraz jest już zdrowa.

Spojrzał na nią bezradnie. Czuł się idiotycznie. Nie wiedział, co mówić i robić. Nie odwracała głowy od otwartych drzwi do pokoju córki. Desperacko szukał słów, kiedy się nagle podniosła, na całe gardło, przeraźliwie wykrzyknęła imię dziewczynki i pobiegła do jej pokoju. Kollberg poszedł za nią.

Jasny, ładnie umeblowany pokój. W kącie stała czerwona skrzynka pełna zabawek, a w nogach wąskiego łóżka staroświecki domek dla lalek. Na biurku leżała sterta podręczników szkolnych.

Kobieta usiadła na łóżku, z łokciami na kolanach, z twarzą w dłoniach, i kołysała się w przód i w tył. Chyba nie płakała.

Patrzył na nią przez chwilę, po czym wyszedł do przedpokoju, gdzie wcześniej zauważył telefon. W leżącym obok notesie odszukał numer doktora Ströma.

Ström go wysłuchał i obiecał, że będzie za pięć minut.

Kollberg wrócił do kobiety. Siedziała w tej samej pozycji co poprzednio. W całkowitym milczeniu. Usiadł obok niej i czekał. Nie miał pojęcia, czy powinien jej dotykać, po chwili jednak objął ją ramieniem. Sprawiała takie wrażenie, jakby nie była świadoma jego obecności.

I tak siedzieli, dopóki ciszy nie zmącił odgłos dzwonka do drzwi.

Przyszedł lekarz.

Kollberg obficie się pocił, wracając przez park Vanadis. Nie dlatego że szedł pod górkę, nie z powodu upału ani tuszy. W każdym razie nie tylko.

Podobnie jak większość kolegów, którzy będą się zajmować tą sprawą, odczuwał przemęczenie już na początku śledztwa. Myślał o ohydzie tej zbrodni i ludziach dotkniętych jej ślepą bezmyślnością. Doświadczał czegoś podobnego nie raz, nie dwa i bardzo dobrze wiedział, jak okropny może być ciąg dalszy. I jak trudny.

Pomyślał o postępującym bandytyzmie będącym wytworem społeczeństwa, które się przyczyniło do jego wzrostu. On też. Pomyślał o postępującej technicyzacji w policji w ostatnim roku i o tym, że przestępczość wciąż była górą. Pomyślał o nowoczesnych metodach dochodzeniowo-śledczych i komputerach, dzięki którym być może zaczną wyłapywać morderców w kilka godzin, i o tym, co miały do zaoferowania te cuda techniki na przykład Karin Carlsson. Albo jemu. Albo ekspertom zgromadzonym przy zwłokach dziecka między skalistym pagórkiem a czerwonym płotkiem.

Widział martwą dziewczynkę przez krótką chwilę i z pewnej odległości. Nie chciałby jej oglądać ponownie, ale to, niestety, niewykonalne. Jego świadomość zarejestrowała obraz raz na zawsze, włączyła do poprzednich. Nigdy nie zapomni czerwonej spódniczki ani pasiastej bluzki. Pomyślał o drewniakach i swoim nienarodzonym dziecku. O tym, jak będzie wyglądało za dziewięć lat. O strachu i oburzeniu, jakie ta zbrodnia wywoła. O tym, co będzie na pierwszych stronach popołudniówek.

Teren wokół ponurej jak twierdza wieży ciśnień i część zbocza do schodów prowadzących do Ingemarsgatan zostały odgrodzone. Kollberg minął samochody, zatrzymał się przy blokadzie i popatrzył na pusty plac zabaw: piaskownice, huśtawki, drabinki.

Przytłoczyła go myśl, że to się już kiedyś stało i na pewno się powtórzy. Mimo że teraz mieli do dyspozycji komputery, więcej ludzi i więcej samochodów. Mimo że teraz parki były lepiej oświetlone i wycięto większość zarośli. Następnym razem będzie jeszcze więcej samochodów i komputerów, i jeszcze mniej zarośli. Kollberg wytarł czoło mokrą od potu chusteczką.

Dziennikarze i fotografowie już byli na miejscu, ale na szczęście nie roiło się od gapiów. O dziwo, w dużej mierze dzięki policji prasa z biegiem lat zmądrzała, czego z pewnością nie dałoby się powiedzieć o wścibskich ciekawskich.

Mimo stosunkowo dużej liczby ludzi przebywających w parku Vanadis koło wieży ciśnień panował względny spokój. Z daleka, może z basenu albo placu zabaw przy Sveavägen, dobiegały radosne okrzyki i śmiech dzieci.

Kollberg stał przy blokadzie. Nic nie mówił, nikt go nie zaczepiał.

Wiedział, że główny wydział zabójstw jest zaalarmowany, że tworzy się zespół śledczy, że pracują technicy, że włączono obyczajówkę, że organizuje się grupa zbierająca informacje od ludności, że szykuje się akcja odpytywania okolicznych mieszkańców, że lekarz sądowy jest w pogotowiu, tak jak radiowozy, że uruchomi się wszystkie siły i środki i że jego też to nie ominie.

Mimo to pozwolił sobie na chwilę refleksji. Jest lato. Ludzie zażywają kąpieli. Turyści krążą z mapami w dłoniach. A w krzakach między skałkami i czerwonym płotkiem leży martwe dziecko. Koszmar. Na domiar złego, może być gorzej.

Od kościoła Stefana nadjechał, mrucząc silnikiem, dziewiąty albo dziesiąty samochód. Kollberg, nie odwracając głowy, zobaczył wysiadającego Gunvalda Larssona.

– Cześć! No i jak? – zapytał Gunvald Larsson.

– Nie wiem.

– Deszcz. Całą noc lało. Prawdopodobnie… – Gunvald Larsson, co dość niezwykłe, sam sobie przerwał. – Jeśli zabezpieczą jakieś odciski butów; to pewnie moje. Byłem tam wczoraj wieczorem. Tuż po dziesiątej.

– Aha.

– Rabuś napadł na kobietę niecałe pięćdziesiąt metrów dalej.

– Tak, słyszałem.

– Zamknęła swój sklep z owocami i wracała do domu. Miała przy sobie cały utarg.

– Aha.

– Cały utarg – powtórzył Gunvałd Larsson. – Ludzie mają nierówno pod sufitem. – Wskazał głową na wzgórze, krzaki i czerwony płotek. – Dzieciak pewnie już tam był.

– Chyba tak.

– Kiedy tu przyszliśmy, zaczęło padać. Patrol z dziewiątki był trzy kwadranse przed rozbojem. Nic nie zauważyli. Prześlepili.

– Rozglądali się za rabusiem – powiedział Kollberg.

– Jasne. A jak ten sukinkot tu przylazł, byli w Lill-Jansskogen. To już dziewiąty rozbój.

– Co z tą kobietą?

– Karetka pogotowia i szpital. Szok, pęknięta kość szczęki, cztery wybite zęby, stłuczona kość nosowa. Zdążyła zobaczyć, że zaatakował ją mężczyzna i że miał na twarzy czerwoną chustkę. Genialny rysopis. – Gunvald Larsson zrobił pauzę. – Gdybym miał sforę psów…

– Co?

– Twój błyskotliwy koleś Beck poradził mi, żebym wysłał psy, kiedy wpadł do nas w zeszłym tygodniu. Pies może by znalazł…

Kiwnął głową w kierunku wzgórza, jakby wolał nie ubierać w słowa tego, co ma na myśli.

Choć Kollberg nie przepadał za Gunvaldem Larssonem, tym razem go rozumiał.

– Tak, możliwe – przyznał.

– Seks…? – spytał Gunvald Larsson z wahaniem w głosie.

– Prawdopodobnie.

– No to raczej nie ma żadnego związku.

– Raczej nie ma.

Do blokady podszedł Rönn.

– Seks? – błyskawicznie powtórzył pytanie Gunvald Larsson.

– Tak – odparł Rönn. – Wszystko na to wskazuje. Chyba na pewno.

– Wobec tego nie ma związku.

– Z czym?

– Z rabusiem.

– Jak to wygląda? – spytał Kollberg.

– Źle – powiedział Rönn. – Deszcz zrobił swoje. Przemokła na wylot, jak utopiony kociak.

– Jasna cholera! Żeby to nagły szlag trafił! W tym samym miejscu grasują dwaj odmóżdżeni zwyrodnialcy, jeden gorszy od drugiego. – Gunvald Larsson okręcił się na pięcie i ruszył do samochodu. – Parszywy zawód! – rzucił przez ramię.

Rönn popatrzył za nim.

– Czy mógłbyś na chwilkę przyjść do nas?

Kollberg westchnął ciężko i przełożył nogę przez linę.

Bywają takie chwile i sytuacje, których za wszelką cenę chciałoby się uniknąć, ale nie jest to, niestety, możliwe. Chyba jest prawdą, że policjantom przydarzają się częściej niż innym śmiertelnikom, zwłaszcza niektórym policjantom.

Do takich sytuacji można zaliczyć przesłuchanie Karin Carlsson w niespełna dobę po tym, kiedy się dowiedziała, że jej ośmioipółletnią córeczkę udusił dewiant seksualny. Przesłuchanie samotnej kobiety, która mimo zastrzyków i tabletek nie wyszła z szoku, a o jej apatii świadczyło choćby ubranie – ta sama brązowa bawełniana szmizjerka i te same sandały – które miała na sobie, kiedy gruby policjant, którego nigdy wcześniej nie widziała i nigdy więcej nie zobaczy, zadzwonił do jej drzwi blisko dwadzieścia cztery godziny temu. A wzmiankowana chwila nastąpiła tuż przed wzmiankowanym przesłuchaniem.

Komisarz głównego wydziału zabójstw wie, że tej rozmowy nie da się odwlec ani tym bardziej uniknąć, ponieważ prócz samotnej kobiety, jedynego świadka, nie mają żadnego tropu ani poszlak, i choć protokół obdukcyjny jeszcze nie został sporządzony, z grubsza wiadomo, co będzie zawierał.

Mężczyzna rzeczywiście nazywał się Eriksson, był magazynierem i nie trzeba było pracować w szpitalu poliklinicznym Maria, gdzie opiekowano się alkoholikami, żeby zauważyć, że mógłby być ich pacjentem. Miał sześćdziesiąt lat, był niemal kompletnie łysy, wysoki i wychudzony. I drżał na całym ciele.

Kollberg i Martin Beck przesłuchiwali go przez bite dwie godziny, równie uciążliwe dla obu stron.

Eriksson ciurkiem przytaczał te same, odrażające szczegóły, płakał i zaklinał się na wszystkie świętości, że w piątek po południu z knajpy wrócił do domu. W każdym razie nie przypominał sobie, żeby mogło być inaczej.

Po dwóch godzinach przyznał się do kradzieży dwustu koron w lipcu 1964 i roweru, kiedy miał osiemnaście lat, i łkał rzewnymi łzami. Był przeraźliwie samotnym wrakiem człowieka, wyrzuconym poza nawias wątpliwej wspólnoty.

Kollberg i Martin Beck obserwowali go z ponurymi minami i odesłali do celi. Tymczasem koledzy z wydziału i personel z piątki usiłowali znaleźć kogoś z kamienicy przy Hagagatan, kto mógłby potwierdzić albo obalić jego alibi. Bez powodzenia.

Około czwartej po południu były wstępne wyniki obdukcji: uduszenie, ślady palców na szyi, podłoże seksualne. Nie stwierdzono gwałtu.

W orzeczeniu znalazło się ponadto kilka negatywnych informacji. Nic nie wskazywało na to, żeby dziewczynka się broniła. Nie znaleziono fragmentów naskórka pod paznokciami ani siniaków na ramionach i dłoniach. Sine było tylko podbrzusze, jak od uderzenia pięścią.

Technicy zbadali ubranie. Brakowało jedynie fig. Nigdzie ich nie znaleziono. Białe trykotowe, rozmiar trzydzieści sześć, powszechnie dostępnej marki.

Wieczorem policjanci wręczyli okolicznym mieszkańcom pięćset formularzy i spotkali się z jednym jedynym odzewem. Osiemnastoletnia Majken Jansson ze Sveavägen 103, dyrektorska córka, powiedziała, że ona i jej kolega rówieśnik spędzili około dwudziestu minut w parku Vanadis między ósmą a dziewiątą. Nie potrafiła podać dokładniejszego czasu. Nic nie słyszeli, nic nie widzieli.

Na pytanie, co robili w parku Vanadis, zeznała, że na chwilę wyszli z rodzinnego przyjęcia, żeby odetchnąć świeżym powietrzem.

– Odetchnąć świeżym powietrzem – odezwał się z powątpiewaniem w głosie Melander.

– Pewnie w rozkroku – dodał Gunvald Larsson.

Gunvald Larsson, były zawodowy oficer floty wojennej, obecnie oficer rezerwy, od czasu do czasu popisywał się marynarskim żargonem.

Było poniedziałkowe popołudnie, dwie i ćwierć doby po znalezieniu martwej dziewczynki w parku Vanadis.

Policja zaapelowała o pomoc za pośrednictwem prasy, radia i telewizji i otrzymała ponad trzysta wiadomości. Wszystkie rejestrowała i sprawdzała specjalna grupa robocza, po czym starannie je analizowano.

Obyczajówka przeglądała swoje kartoteki, w SKL[3] badali skromny materiał z miejsca zbrodni, w bazie danych pracowano pełną parą, ludzie z wydziału do spraw przemocy fizycznej wespół z dziewiątką pukali do każdych drzwi w domach przy parku Vanadis, przesłuchiwano potencjalnych podejrzanych i świadków. Na razie te zmasowane działania nie doprowadziły do niczego, co można by nazwać sukcesem. Morderca pozostał nieznany i wciąż był na wolności.

Na biurku Martina Becka piętrzyły się papiery. Od bladego świtu zmagał się z setkami raportów, ekspertyz i protokołów przesłuchań. Telefon dzwonił bez przerwy, więc żeby mieć chwilę oddechu, poprosił Kollberga, by przez godzinę go odciążył. Gunvald Larsson i Melander, odcięci od telefonów, siedzieli za zamkniętymi drzwiami i analizowali materiał.

Martin Beck, który ostatniej nocy spał dwie godziny, zrezygnował z lunchu, żeby zdążyć na konferencję prasową, niezbyt owocną dla dziennikarzy.

Ziewnął i spojrzał na zegarek. Zdziwił się, że jest już kwadrans po trzeciej. Zebrał plik papierów, którymi powinien się zająć Melander, zapukał do pokoju Melandera i Gunvalda Larssona i wszedł.

Melander nawet nie podniósł głowy. Znali się dostatecznie długo, żeby wiedział, kto puka.

Gunvald Larsson z odrazą popatrzył na papiery w ręku Martina Becka.

– Jezu, znowu coś taszczysz?! Przecież po uszy toniemy w robocie.

Martin Beck wzruszył ramionami i położył papiery obok łokcia Melandera.

– Napiłbym się kawy. A wy?

Melander pokręcił głową.

– Chętnie – powiedział Gunvald Larsson.

Martin Beck wyszedł, zamknął drzwi i zderzył się z rozpędzonym Kollbergiem.

Widząc wyraz podniecenia na jego okrągłej twarzy, zapytał:

– Co jest?

Kollberg wziął go pod ramię.

– Martin! – Kollberg wypluwał słowa z taką szybkością, że prawie się o siebie potykały. – Znowu się stało! Znowu to zrobił! W Tantolunden.

We wtorek rano trzynastego czeiwca odprawa była krótka i mało optymistyczna. Tak jak komunikat zamieszczony w prasie. Wykonano ze śmigłowca zdjęcia miejsc zbrodni i okolic; społeczeństwo przekazało około tysiąca informacji; informacje poddano analizie; sprawdzono wszystkich znanych policji ekshibicjonistów, podglądaczy i dewiantów seksualnych; jedną osobę zatrzymano, przesłuchano na okoliczność alibi podczas pierwszej zbrodni i wypuszczono.

Wszyscy byli niewyspani i przemęczeni, nawet dziennikarze i fotografowie.

Po odprawie Kollberg powiedział do Martina Becka:

– Mamy dwóch świadków.

Martin Beck pokiwał głową. Szli do Gunvalda Larssona i Melandera.

– Mamy dwóch świadków – powtórzył za Kollbergiem Martin Beck.

Melander nie podniósł głowy znad papierów, ale Gunvald Larsson się zainteresował.

– O kurde! A niby kogo?

– Po pierwsze, chłopca z Tantolunden.

– Tego trzylatka?

– Właśnie.

– Przecież wiesz, że dziewczyny z obyczajówki próbowały z nim gadać. On w ogóle nie umie mówić. Świetny pomysł! Równie błyskotliwy jak ten, żebym przesłuchał psa.

Martin Beck zignorował komentarz Gunvalda Larssona i zdumione spojrzenie Kollberga.

– A po drugie? – zapytał Melander, nie odrywając wzroku od papierów.

– Rabusia.

– Rabuś to moja działka – zauważył Gunvald Larsson.

– Uhm. Złap go.

Gunvald Larsson odchylił się na obrotowym krześle, aż zaskrzypiało.

– Chwilunia. – Popatrzył na Martina Becka i Kollberga. – A co my niby robimy od trzech tygodni? Ja i chłopcy z prewencji z piątki i dziewiątki? Gramy w pchełki?! Sugerujesz, że zbijamy bąki?

– Nie zbijacie bąków. Sytuacja się zmieniła. Musimy go zdjąć.

– Ale jak, do cholery?

– Nasz rabuś jest fachowcem. To twoje słowa. Czy kiedykolwiek napadł na kogoś, kto nie miał przy sobie pieniędzy?

– Nie.

– Czy kiedykolwiek rzucił się na kogoś, kto mógłby się bronić? – włączył się Kollberg.

– Nie.

– Czy chłopcy z prewencji kiedykolwiek deptali mu po piętach? – pytał dalej Martin Beck.

– Nie.

– A dlaczego? – zapytał Kollberg.

Gunvald Larsson długo dłubał w uchu długopisem, zanim odpowiedział:

– To fachowiec.

– No właśnie.

Gunvald Larsson myślał przez chwilę.

– Kiedy zajrzałeś tutaj jedenaście dni temu, zacząłeś coś mówić, ale nie skończyłeś. Dlaczego?

– Bo mi przerwałeś.

– A co chciałeś powiedzieć?

– Chciał powiedzieć, że powinniśmy sprawdzić dni i godziny rabunków – odezwał się Melander, wciąż nie podnosząc głowy. – Systematyzacja. Już to zrobiliśmy.

– I jeszcze coś – powiedział Martin Beck. – Rabuś jest fachowcem. To twój wniosek, Lennart. Jest na tyle dobrym fachowcem, że zna chłopców z prewencji. I może z wydziału do spraw przemocy. Może nawet wie, czym jeżdżą.

– No i co? – zapytał Gunvald Larsson. – Czy z powodu tego skunksa mamy wymienić wszystkich funkcjonariuszy?

– Mógłbyś wziąć ludzi z zewnątrz – podsuflował Kollberg.

– Skąd się tylko da. Na przykład dziewczyny. Inne samochody.

– Jasne, ale teraz jest już po ptakach – burknął Gunvald Larsson.

– Owszem – przyznał Martin Beck. – Po ptakach. Ale teraz w dwójnasób powinno nam zależeć na jego schwytaniu.

– On nawet nie spojrzy na park, dopóki morderca będzie na wolności – powiedział Gunvald Larsson.

– Niestety. O której był ostatni napad rabunkowy?

– Między dziewiątą a dziewiątą piętnaście.

– A o której doszło do morderstwa?

– Między siódmą a ósmą. Po kiego grzyba pytasz o coś, o czym wszyscy wiemy?

– Przepraszam. Chyba po to, żeby przekonać samego siebie.

– Do czego?

– Do tego, że rabuś widział dziewczynkę – wyjaśnił Kollberg.

– I tego, kto ją zabił. Nie działał na chybił trafił. Przypuszczalnie kręcił się po parku całymi godzinami, czekając na swoją szansę. Albo miał fart.

– Taki fart nie istnieje – stwierdził Melander. – Nie dziewięć razy z rzędu. Góra pięć. Albo sześć.

– Zgarnijcie go – powiedział Martin Beck.

– Może zaapelujemy do jego poczucia sprawiedliwości, co? Żeby się zgłosił dobrowolnie.

– Why not.

Melander odebrał telefon.

– Wyślijcie tam radiowóz.

– Coś nowego? – zapytał Kollberg.

– Nie – odparł Melander.

– Poczucie sprawiedliwości. – Gunvald Larsson pokręcił głową. – Wasze wyobrażenie o gangsterskiej wspólnocie jest doprawdy… Brak mi słów.

– Mam gdzieś, czego ci brak. – W głosie Martina Becka dała się wyczuć porywczość. – Zgarnij go.

– Wykorzystaj wtyczki – poradził Kollberg.

– Myślisz, że nie… – zaczął Gunvald Larsson, ale nie skończył, bo ktoś ośmielił się mu przerwać.

– Gdziekolwiek jest – powiedział Martin Beck. – Czy siedzi na Kanarach, czy się przyczaił w melinie ćpunów na Södermalmie. Wykorzystaj wtyczki, wykorzystaj wszystkie kontakty, jakie mamy w światku przestępczym, gazety, radio i telewizję. Strasz, przekupuj, namawiaj, obiecuj i co tylko chcesz, bylebyś go dopadł.

– Myślicie, że tego nie wiem? Że brak mi piątej klepki?

– Przecież wiesz, co myślę o twojej inteligencji – poważnie odparł Kollberg.

– Wiem – przyznał udobruchany Gunvald Larsson. – Czyli cała naprzód!

Chwycił za telefon.

Martin Beck i Kollberg wyszli z pokoju.

– Może się uda – powiedział Martin Beck.

– Może.

– Gunvald nie jest taki głupi, na jakiego wygląda.

– Czyżby?

– Lennart?

– No?

– Co ci jest?

– To samo co tobie.

– Czyli?

– Boję się.

Martin Beck nie odpowiedział. Po części dlatego, że Kollberg miał rację, a po części dlatego, że znali się jak łyse konie i obywali bez słów.

Gnani tą samą myślą, wyszli na ulicę i wsiedli do czerwonego saaba, własności Głównego Zarządu Policji.

– Ten chłopczyk, jak mu tam… – zaczął Martin Beck.

– Bo Oskarsson. Bossę.

– Właśnie. Widziałem go przelotnie. Kto z nim rozmawiał?

– Chyba Sylvia. A może Sonja.

Było pustawo i duszno. Z Västerbron zjechali nad kanał Pålsund i mknęli Bergsunds Strand, słuchając trajkotania kolegów z patroli na kanale czterdziestym.

– W promieniu osiemdziesięciu kilometrów może się do nich podłączyć pierwszy lepszy radioamator – z irytacją powiedział Kollberg. – Wiesz, ile by kosztowało odcięcie prywatnego radionadajnika?

Martin Beck pokiwał głową. Słyszał, że to wydatek rzędu stu pięćdziesięciu tysięcy koron. Nie mieli takich pieniędzy.

Obaj myśleli o czym innym. Kiedy ostatnio ścigali mordercę, angażując wszystkie możliwe siły i środki, złapanie go zajęło im czterdzieści dni. Kiedy ostatnio mieli do czynienia z podobnym przypadkiem, uporali się z tym w dziesięć dni. Teraz zabójca zaatakował dwa razy w ciągu zaledwie czterech dni. Melander powiedział, że parkowy rabuś mógłby mieć fart pięć albo sześć razy, co – nawiasem mówiąc – wcale nie było niczym niedorzecznym. Przykładając tę samą miarę do ich aktualnego przypadku, to już nie była matematyka, tylko przerażająca wizja.

Wjechali pod liljeholmski most, potem hornstullskim nabrzeżem minęli wiadukt kolejowy i skręcili w stronę wieżowców, gdzie kiedyś była cukrownia. Na przydomowych skwerkach bawiły się dzieci.

Zaparkowali i wjechali windą na siódme piętro. Zadzwonili, ale nikt im nie otworzył. Chwilę odczekali, po czym Martin Beck zadzwonił do sąsiednich drzwi. Uchyliła je jakaś kobieta. Za jej plecami stała dziewczynka; mogła mieć pięć, sześć lat.

– Policja – łagodnie odezwał się Kollberg i okazał legitymację.

– Qj!

– Nie wie pani, czy rodzina Oskarssonów jest w domu? – spytał Martin Beck.

– Dzisiaj rano wyjechali. Do krewnych. To znaczy ona i dzieci.

– Aha, przepraszamy…

– Nie wszystkich na to stać – powiedziała kobieta.

– A dokąd wyjechali? – włączył się Kollberg.

– Nie wiem. Wracają w piątek rano i znowu wyjeżdżają. – Popatrzyła na nich. – Na urlop.

– Czy to znaczy, że pan Oskarsson jest w domu?

– Jest, będzie wieczorem. Możecie do niego zadzwonić.

– Tak – przyznał Martin Beck. Dziewczynka pociągnęła ją za spódnicę. – Dzieci bywają marudne – powiedziała. – Nie można im odpuszczać, prawda?

– Raczej nie.

– Ale niektórym trzeba. No i są takie, co się nie słuchają.

– Niestety.

Milcząc, zjechali automatyczną windą na parter. Milcząc, ruszyli przez miasto na północ, świadomi własnej bezsilności i ambiwalentnego stosunku do społeczeństwa, które powinni chronić.

Ledwie wjechali do parku Vanadis, zatrzymał ich mundurowy, który nie znał ani ich, ani samochodu. W parku nie było nic do oglądania. Bawiło się kilkoro dzieci. I kręcili się niezmordowani ciekawscy.

Wycofali się do skrzyżowania Odengatan ze Sveavägen.

– Pić mi się chce – powiedział Kollberg.

Martin Beck skinął głową. Zaparkowali, weszli do Metropolu i zamówili po soku.

Przy barze siedziało dwóch mężczyzn. Położyli marynarki na stołkach – co świadczyło o tym, że naprawdę jest bardzo ciepło – i rozmawiali, sącząc whisky.

– To dlatego, że nie ma wysokich kar – odezwał się młodszy. – Aż się prosi o lincz.

– Tak – zgodził się starszy.

– Przykro to mówić, ale to jedyny sposób.

Kollberg już otwierał usta, żeby się wtrącić, ale zrezygnował i jednym haustem wypił sok.

Trochę później Martin Beck usłyszał mniej więcej to samo w trafice, gdzie kupował florydy.

– …i wie pan, co powinni zrobić, jak złapią tego sukinsyna? Powinni go publicznie zlikwidować, żeby wszyscy to mogli zobaczyć w telewizji. I żeby robili to powolutku, przez kilka dni, nie od razu.

– Kto to był? – zapytał Martin Beck, kiedy klient wyszedł.

– Nazywa się Skog – poinformował sklepikarz. – Ma tuż obok zakład naprawyradioodbiorników. Równy gość.

W głównej kwaterze śledczej Martin Beck pomyślał, że nie tak dawno temu złodziejom obcinano ręce. A mimo to ludzie kradli. Dużo ludzi.

Wieczorem zadzwonił do ojca Bo Oskarssona.

– Ingrid i dzieci? Wysłałem ich do teściów na Ölandię. Nie może pan tam zadzwonić.

– Kiedy wrócą?

– W piątek przed południem. Wieczorem się pakujemy, wsiadamy do samochodu i jedziemy za granicę. Tam jego noga nie postanie.

– Tak – zmęczonym głosem przyznał Martin Beck.

Tyle się wydarzyło we wtorek trzynastego czerwca. W środę nic się nie wydarzyło. Było cieplej.

W czwartek tuż po jedenastej coś się stało. Martin Beck odruchowo położył lewy łokieć na szafce z archiwaliami i bodaj po raz piętnasty tego dnia usłyszał sygnał telefonu i odpowiedź Gunvalda Larssona:

– Larsson, słucham… Co?… Zaraz będę.

Gunvald Larsson wstał i spojrzał na Martina Becka.

– Dzwonił strażnik. Przyszła jakaś dziewczyna, która podobno coś wie.

– O?

– O rabusiu.

Minutę później dziewczyna siedziała przy biurku. Miała góra dwadzieścia lat, ale wyglądała starzej. Ażurowe fioletowe pończochy, buty bez palców na obcasach, minispódniczka, godny uwagi dekolt i godne uwagi upięcie tlenionych włosów, sztuczne rzęsy i gruba warstwa cienia do powiek. Buzia w ciup i wysoko podniesione stanikiem piersi.

Gunvald Larsson natychmiast przystąpił do rzeczy.

– No więc co pani wie?

– Chcieliście się czegoś dowiedzieć o tym z Vasaparken, z parku Vanadis i tak dalej – powiedziała wyniośle. – Tak słyszałam.

– A niby po co miałaby tu pani przychodzić?

– Niech mnie pan nie popędza.

Gunvald Larsson nie krył zniecierpliwienia.

– Co pani wie?

– Jest pan niemiły. Dziwne, że wszyscy gliniarze to buce.

– Jeśli liczy pani na nagrodę, to fora ze dwora.

– Gwiżdżę na szmal – odparowała.

– Co panią do nas sprowadza? – zapytał uprzejmie Martin Beck.

– Nie narzekam na brak gotówki.

Widocznie przyszła do nich między innymi po to, żeby odegrać scenę, i postanowiła dopiąć swego. Martin Beck zauważył nabrzmiałe żyły na czole Gunvalda Larssona.

– Poza tym zarabiam sto razy lepiej od was – dodała.

– Jasne, du… – Gunvald Larsson szybko się opamiętał. – Lepiej przemilczmy, czym pani zarabia.

– Jeszcze jedno słowo i już mnie tu nie ma.

– Nigdzie pani nie pójdzie.

– Czy nie żyjemy przypadkiem w wolnym kraju? W demokracji czy jak jej tam?

– Co panią do nas sprowadza? – powtórzył pytanie Martin Beck średnio uprzejmie.

– Wyłazicie ze skóry, żeby się dowiedzieć, co? Nastawiliście uszy jak anteny. Aż mnie korci, żeby stąd wyjść bez słowa.

Melander przełamał impas. Podniósł głowę, wyjął fajkę z ust, po raz pierwszy popatrzył na dziewczynę i powiedział spokojnie:

– Proszę mówić, moja droga.

– O tym z parku Vanadis i Vasaparken, i…

– Tak, jeśli naprawdę pani coś wie.

– I potem będę mogła wyjść?

– Naturalnie.

– Słowo honoru?

– Słowo honoru – potwierdził Melander.

– I nie powiecie mu, że to… – Wzruszyła ramionami i dorzuciła jakby do siebie: – I tak się domyśli.

– Jak on się nazywa? – spytał Melander.

– Roffe.

– A nazwisko?

– Lundgren. Rolf Lundgren.

– Gdzie mieszka? – włączył się Gunvald Larsson.

– Na Luntmakargatan pięćdziesiąt siedem.

– Gdzie jest teraz?

– Właśnie tam.

– Skąd pewność, że to on? – spytał Martin Beck.

W kącikach oczu dziewczyny coś zalśniło. Martin Beck nie bez zdziwienia skonstatował, że to łzy.

– Ja miałabym tego nie wiedzieć… – wymruczała.

– A więc jest pani z tym facetem – powiedział Gunvald Larsson.

Spojrzała na niego, nie mówiąc ani słowa.

– Jakie jest nazwisko na drzwiach? – spytał Melander.

– Simonsson.

– Czyje to mieszkanie? – włączył się Martin Beck.

– Roffego. Chyba.

– Jak to się trzyma kupy? – zapytał Gunvald Larsson.

– Wynajmuje je. Myślicie, że jest takim idiotą, żeby mieć na drzwiach tabliczkę ze swoim nazwiskiem?

– Jest poszukiwany?

– Nie wiem.

– Ukrywa się?

– Nie wiem.

– Na pewno pani wie – powiedział Martin Beck. – Czy uciekł z jakiegoś zakładu?

– Nie. Nie uciekł. Roffe nigdy nie siedział.

– Do czasu – skwitował Gunvald Larsson.

Wbiła w niego nienawistne spojrzenie. Gunvald Larsson zasypał ją pytaniami.

– Luntmakargatan pięćdziesiąt siedem?

– Tak. A co, niewyraźnie mówię?

– W oficynie czy od ulicy?

– W oficynie.

– Które piętro?

– Pierwsze.

– Ilupokojowe mieszkanie?

– Jedno.

– Z kuchnią?

– Nie, z wnęką kuchenną. Jeden pokój.

– Ile okien?

– Dwa.

– Na podwórze?

– Nie, z widokiem na morze.

Gunvald Larsson przygryzł dolną wargę. Żyły znowu nabrzmiały mu na czole.

– No dobrze – powiedział Melander. – A zatem ma jednopokojowe mieszkanie na pierwszym piętrze z dwoma oknami wychodzącymi na podwórze. Jest pani pewna, że teraz tam jest?

– Uhm, jestem pewna.

– Czy ma pani klucz do tego mieszkania? – uprzejmie zapytał Martin Beck.

– Nie, jest tylko jeden.

– I on się zamknął?

– Mowa!

– Czy drzwi otwierają się do środka, czy na zewnątrz?

Zastanawiała się chwilę.

– Do środka.

– Na pewno?

– Tak.

– Ile pięter jest w oficynie? – spytał Martin Beck.

– Zdaje się, że cztery.

– Co jest na parterze?

– Jakiś warsztat.

– Czy z okien widać bramę prowadzącą na ulicę? – zapytał Gunvald Larsson.

– Nie, Riddarfjarden. I kawałek Ratusza. I zamek królewski.

– Wystarczy – powiedział Gunvald Larsson. – Zabierzcie ją.

Dziewczyna wykonała gwałtowny ruch.

– Chwileczkę – zaoponował Melander.

W pokoju zapadła cisza. Gunvald Larsson patrzył wyczekująco na Melandera.

– Nie mogę wyjść? Przecież pan obiecał.

– Owszem – przyznał Melander. – Oczywiście, że pani wyjdzie, ale najpierw musimy sprawdzić pani informacje. Dla pani dobra. I jeszcze coś.

– Co?

– On nie jest sam w mieszkaniu, prawda?

– Tak – wyszeptała dziewczyna.

– Jak się pani w ogóle nazywa? – wtrącił się Gunvald Larsson.

– Nie pański interes.

– Zabierzcie ją – powtórzył Gunvald Larsson.

Melander wstał i otworzył drzwi do sąsiedniego pokoju.

– Rönn, jest u nas pewna pani, czy mogłaby przez chwilę posiedzieć u ciebie?

Rönn stanął w drzwiach. Miał przekrwione oczy i czerwony nos. Przyjrzał się im.

– Jasne.

– Wysmarkaj się – poradził mu Gunvald Larsson.

– Poczęstować ją kawą?

– Naturalnie. – Melander przytrzymał drzwi. – Bardzo proszę – powiedział z galanterią.

Kobieta wstała. Zatrzymała się w drzwiach i omiotła lodowatym spojrzeniem Gunvalda Larssona i Martina Becka. Najwyraźniej nie udało im się pozyskać jej sympatii. Jakiś błąd w zakresie elementarnej wiedzy psychologicznej, pomyślał Martin Beck.

Popatrzyła na Melandera.

– Kto go zdejmie? – zapytała z wahaniem.

– My – uprzejmie odrzekł Melander. – Od tego jesteśmy.

Nie ruszyła się, wciąż patrzyła na Melandera.

– On jest niebezpieczny.

– Jak bardzo?

– Bardzo. Strzela. Mnie pewnie też kiedyś zastrzeli.

– Jak odsiedzi swoje – zauważył Gunvald Larsson.

Zignorowała go.

– Ma dwa pistolety maszynowe i jeden normalny. Powiedział…

Martin Beck czekał na reakcję Melandera, mając nadzieję, że Gunvald Larsson się nie odezwie.

– Co powiedział? – spytał Melander.

– Że nigdy nie da się wziąść żywcem… Wiem, że mówił poważnie. – Milczała kilka sekund. – To tyle.

– Dziękuję – powiedział Melander i zamknął za nią drzwi.

– Uff! – sapnął Gunvald Larsson.

– Załatwcie nakaz – polecił Martin Beck. – I dawać mi tu plan miasta.

Odbitka planu leżała na stole, zanim Melander zakończył krótką rozmowę telefoniczną, zyskując legalne pozwolenie na to, co miało niebawem nastąpić.

– Może być ciężko – powiedział Martin Beck.

– No – zgodził się Gunvald Larsson, wysunął szufladę biurka, wyjął służbowy pistolet i przez chwilę ważył go w dłoni.

Martin Beck, kiedy musiał być uzbrojony, nosił broń jak większość szwedzkich policjantów niemundurowych w kaburze z szelkami. Natomiast Gunvald Larsson załatwił sobie specjalny klips i przypinał kaburę do paska u spodni.

– Okej – powiedział, z pistoletem na prawym biodrze. – Sam go zdejmę. Idziesz ze mną?

Martin Beck popatrzył w zadumie na Gunvalda Larssona, olbrzyma, który przewyższał go o pół głowy.

– To jedyne sensowne wyjście – kontynuował Gunvald Larsson. – Bo niby jak mielibyśmy to załatwić? Kupa luda w kuloodpornych kamizelkach wpada do bramy z kałachami i gazem łzawiącym i kiedy zasuwa przez podwórze, on strzela jak opętany z okna i z klatki. A może ty albo komendant, albo komendant główny, albo król wrzaśnie przez megafon: „Jesteś otoczony! Wszelki opór jest bezskuteczny!”?

– A może by tak rozpylić gaz łzawiący przez dziurkę od klucza – podpowiedział Melander.

– To jest myśl – przyznał Gunvald Larsson – ale mnie nie przekonuje. Prawdopodobnie w drzwiach jest klucz. Nie, nasi niemundurowi na ulicy, dwóch wchodzi do środka. Idziesz?

– Jasne – odparł Martin Beck.

Wolałby pójść z Kollbergiem, ale bandzior był bez wątpienia człowiekiem Gunvalda Larssona.

– Szkoda, że nie wziąłeś komputera – powiedział Gunvald Larsson. – Mógłbyś nim wywalić drzwi.

– Jasne – odparł Martin Beck.

Zaparkowali na Rådmansgatan, podeszli do rogu i w pobliżu posesji numer pięćdziesiąt siedem zobaczyli kolegów stojących na chodnikach.

Przybycie policji nie wzbudziło szczególnego zainteresowania.

– Wchodzimy… – zaczął Gunvald Larsson i urwał, jakby sobie przypomniał, że jest niższy rangą, po czym zerknął na zegarek. – Proponuję, żebyśmy weszli w odstępie półminutowym.

Martin Beck skinął głową, przeciął ulicę, stanął przed witryną zakładu zegarmistrzowskiego Gustafa Blomdina i patrzył, jak niezwykle piękny farmerski zegar ścienny odlicza trzydzieści sekund. Potem się odwrócił, byle jak przeszedł przez jezdnię i zniknął w bramie pod pięćdziesiątym siódmym.

Na podwórzu nie spojrzał w wiadome okna, tylko szybko i cicho ruszył po schodach. W warsztacie na parterze głucho pracowała jakaś maszyna. Na drzwiach z łuszczącą się farbą rzeczywiście widniało nazwisko Simonsson. Z mieszkania nie dobiegał żaden dźwięk, nie wydał go także Gunvald Larsson, który stał wyprostowany jak struna po prawej stronie drzwi, delikatnie przesuwając palcami po spękanej boazerii.

Spojrzał pytająco na Martina Becka.

Martin Beck przez kilka sekund lustrował drzwi, po czym pokiwał głową i ustawił się z lewej strony, plecami do ściany, maksymalnie skoncentrowany.

Biorąc pod uwagę wzrost i wagę, Gunvald Larsson poruszał się wyjątkowo żwawo i niemal bezszelestnie w swoich sandałach na gumowych podeszwach. Oparł się prawym barkiem o ścianę naprzeciwko drzwi i znieruchomiał. Widocznie się upewnił, że w zamku tkwi klucz, i nie ulegało wątpliwości, że prywatny świat Rolfa Lundgrena nie przetrwa dłużej niż parę sekund. Ledwie Martin Beck zdążył o tym pomyśleć, Gunvald Larsson lekko się pochylił, wysunął prawe ramię i swoim dziewięćdziesięciokilowym ciałem natarł na drzwi.

Otworzyły się z hukiem, zawisły na górnym zawiasie i Gunvald Larsson wpadł do środka w kaskadzie drzazg. Martin Beck był pół metra za nim; wtargnął wspaniale posuwistym krokiem, z bronią gotową do strzału.

Rabuś leżał na łóżku na plecach, z prawym ramieniem pod szyją kobiety, które błyskawicznie uwolnił, stoczył się na podłogę i wsunął rękę pod łóżko. Kiedy Gunvald Larsson przypuścił atak, klęczał, zaciskając prawą dłoń na metalowej podpórce do broni.

Gunvald Larsson uderzył go tylko raz i niezbyt mocno, ale to wystarczyło, żeby Lundgren wypuścił pistolet i wylądował pod ścianą. Siedział, zasłaniając twarz lewą ręką.

– Nie bij mnie! – krzyknął.

Był nagi. Kobieta, która zerwała się z łóżka sekundę później, miała na sobie tylko zegarek z tekstylnym paskiem w szkocką kratę. Zastygła w bezruchu, przywarła plecami do ściany po drugiej stronie łóżka i wpatrywała się to w pistolet maszynowy na podłodze, to w olbrzymiego blondyna w tweedowym garniturze. Nawet nie próbowała się zasłaniać. Była dość ładna, krótkowłosa, miała długie szczupłe nogi, dziewczęce piersi o dużych jasnobrązowych sutkach, wyraźną ciemną smugę od pępka do wilgotnej ciemnobrązowej kępy włosów łonowych i gęste włosy pod pachami. Uda, ramiona i piersi zdążyły się pokryć gęsią skórką.

Jakiś mężczyzna z warsztatu na parterze gapił się zdumiony przez zdemolowane drzwi.

Martina Becka uderzył absurd tej sytuacji i po raz pierwszy od dawna poczuł leciutkie drganie w kącikach ust. Stał pośrodku pokoju, mierząc do dwojga golasów z walthera kaliber 7.65, czemu się przyglądał mężczyzna w niebieskim stolarskim fartuchu, z calówką w prawej dłoni. Schował pistolet. W drzwiach pojawił się policjant, odpędzając gapia.

– Co… – wykrztusiła dziewczyna.

Gunvald Larsson spojrzał na nią z odrazą.

– Ubierz się. Jeśli masz w co. – Prawą stopą wciąż przyciskał pistoletmaszynowy do podłogi. – Ty też się ubieraj – zwrócił się do mężczyzny.

Rolf Lundgren był muskularnym przystojnym młodzieńcem o ładnej opałeniźnie, nie licząc wąskiego pasa białej skóry na podbrzuszu, i długich jasnych włosach na ramionach i nogach.

Powoli się wyprostował, zasłaniając prawą ręką przyrodzenie.

– Pieprzona, pojebana suka.

Do pokoju wszedł jeszcze jeden policjant i zachłannie się przyglądał. Dziewczyna nadal stała nieruchomo, przyciskała do ściany rozcapierzone dłonie, ale spojrzenie jej piwnych oczu świadczyło o tym, że zaczyna przychodzić do siebie.

Martin Beck rozejrzał się po pokoju. Na oparciu krzesła wisiała niebieska bawełniana sukienka, na siedzisku leżały figi, biustonosz i siatka, obok na podłodze stała para sandałków.

Martin Beck podał jej sukienkę.

– Kim pani jest?

Dziewczyna wyciągnęła prawą rękę, wzięła sukienkę, ale jej nie włożyła.

– Nazywam się Lisbeth Hedvig Maria Karlström. A pan kim jest?

– Policjantem.

– Studiuję języki nowożytne na Uniwersytecie Sztokholmskim i zaliczyłam dwa semestry z angielskiego.

– Aha, i tego was uczą na uniwersytecie – powiedział Gunvald Larsson, nie odwracając głowy.

– Od roku jestem pełnoletnia i zabezpieczam się pessarium.

– Od jak dawna zna pani tego mężczyznę? – zapytał Martin Beck.

Lisbeth Hedvig Maria Karlström w dalszym ciągu nie kwapiła się do włożenia sukienki.

– Od dwóch godzin i dwudziestu pięciu minut – odparła, patrząc nazegarek. – Spotkałam go na basenie w Vanadis.

W drugiej części pokoju Lundgren niezdarnie wciągnął slipy i spodnie khaki.

– Nie ma się czym chwalić – zauważył Gunvald Larsson.

– Cham! – powiedziała dziewczyna.

– Naprawdę?

Gunvald Larsson spojrzał na dziewczynę tylko raz. Nie odrywał wzroku od bandyty.

– Wkładaj koszulę. I skarpetki. I buciki. Pięknie. Zabierzcie go, chłopcy.

Do pokoju weszło dwóch mundurowych, przez moment przyglądali się scenerii, po czym wyprowadzili Rolfa Lundgrena.

– Proszę się ubrać – powiedział Martin Beck do dziewczyny.

W końcu włożyła sukienkę, podeszła do krzesła, wciągnęła figi i wsunęła stopy w sandałki. Biustonosz zrolowała i schowała do siatki.

– Co on zrobił? – spytała.

– To zboczeniec – rzucił Gunvald Larsson.

Martin Beck zobaczył, że zbladła i popatrzyła na niego pytająco. Pokręcił głową.

– Czy ja… – zaczęła niepewnie.

– Nie ma takiej potrzeby. Proszę podać nazwisko i adres policjantowi przed domem. Żegnam.

Dziewczyna wyszła.

– Puściłeś ją? – zdumiał się Gunvald Larsson.

– Tak. – Martin Beck wzruszył ramionami. – To co, przejrzymy te manele?

Pięć godzin później, o wpół do szóstej, Rolf Evert Lundgren nie powiedział nic ponadto, że nazywa się Rolf Evert Lundgren.

Stali wokół niego, siedzieli naprzeciwko niego, palił ich papierosy, szpule się obracały, a on wciąż nazywał się Rolf Evert Lundgren, co zresztą było napisane w jego prawie jazdy.

Pytali, pytali, pytali: Martin Beck i Melander, i Gunvald Larsson, i Kollberg, i Rönn, zajrzał nawet Hammar, obecnie zastępca komendanta, i powiedział kilka dobrze dobranych słów. Młody człowiek, który wciąż nazywał się Rolf Evert Lundgren, trochę się irytował, kiedy Rönn kichał, nie zasłaniając twarzy chusteczką.

Absurd polegał na tym, że gdyby chodziło wyłącznie o niego, mógłby się uchylać od odpowiedzi na wszystkich przesłuchaniach i przed każdym organem sądowniczym, i przez cały okres odbywania kary, ponieważ w oficynie, w pokoju na pierwszym piętrze i w garderobie znaleziono nie tylko dwa pistolety maszynowe i jeden pistolet marki Smith and Wesson 38 special, ale także przedmioty łączące go z czterema napadami rabunkowymi plus chustkę do nosa, tenisówki, koszulkę z dralonu z monogramem na kieszonce, dwa tysiące tabletek preludinu, kastet i kilka skradzionych aparatów fotograficznych.

O szóstej Rolf Evert Lundgren pił kawę w towarzystwie komisarza Martina Becka z głównego wydziału zabójstw i policjanta śledczego Fredrika Melandera ze sztokholmskiego wydziału do spraw przemocy fizycznej. Panowie wrzucili po dwie kostki cukru i siorbali z tekturowych kubków, zmęczeni i z ponurymi minami.

– Gdyby chodziło tylko o pana, już dawno byśmy poszli do domu – odezwał się Martin Beck.

– Nie rozumiem, o czym pan mówi.

– Przepraszam, najgorsze w tym wszystkim jest to, że…

– Dajcie mi spokój.

Martin Beck milczał, siedział nieruchomo i wpatrywał się w zatrzymanego. Melander też milczał.

Kwadrans po szóstej Martin Beck dopił chłodnawą kawę, zgniótł kubek i wyrzucił go do kosza.

Próbowali prośbą i groźbą, uprzejmie, ostro, logicznie, przez zaskoczenie, usiłowali go namówić na adwokata i dziesięć razy pytali, czy nie miałby ochoty czegoś zjeść. Ściśle rzecz biorąc, próbowali wszystkiego z wyjątkiem bicia. Martin Beck widział, że Gunvald Larsson kilka razy był bardzo bliski zastosowania tej absolutnie niedozwolonej metody, ale uznał ją za niezbyt stosowną, zwłaszcza że przez pokój przewalali się komisarze i zastępcy komendantów. W końcu wkurzył się do tego stopnia, że sobie poszedł.

O wpół do siódmej poszedł sobie Melander i przyszedł Rönn.

– Niech pan zabiera tę brudną chustkę do nosa, bo mnie pan zarazi – powiedział Rolf Evert Lundgren.

Rönn, przeciętny policjant o przeciętnej wyobraźni i takim samym poczuciu humoru, rozważał przez chwilkę taką oto ewentualność, czyby nie zostać pierwszym przesłuchującym w historii kryminalistyki, który wymusza zeznania kichaniem. Ale zrezygnował.

W normalnej sytuacji, pomyślał Martin Beck, powinniśmy mu dać czas, żeby się z tym przespał. Mężczyzna w zielonej koszuli i spodniach khaki nie sprawiał wrażenia sennego i z niczym się nie wychylił. Cóż, wcześniej czy później pozwolą mu odpocząć.

– Ta kobieta, która przyszła do nas przed południem… – zaczął Rönn i kichnął.

– Pieprzona, jebana suka – uściślił Rolf Evert Lundgren i popadł w posępne milczenie. – Ona mnie kocha – dodał po chwili. – Twierdzi, że jej potrzebuję.

Martin Beck pokiwał głową. Po minucie doczekał się ciągu dalszego.

– Ja jej nie kocham. Jest mi tak samo potrzebna jak łupież.

Nie mendź, pomyślał Martin Beck. Nic nie mów.

– Chcę mieć przyzwoite dziewczyny – kontynuował Rolf Evert Lundgren. – A najchętniej jedną przyzwoitą dziewczynę. I co? Ląduję tutaj przez zazdrosną sukę.

Milczenie.

– Suka – mruknął pod nosem zatrzymany.

Milczenie.

– Nadaje się tylko do jednego.

Jasne, pomyślał Martin Beck, ale tym razem się pomylił.

– Okej – powiedział trzydzieści sekund później mężczyzna w zielonej koszuli.

– Porozmawiamy? – spytał Martin Beck.

– Tak. Ale najpierw chciałbym coś wyjaśnić. Ta suka może mi zapewnić alibi na poniedziałek. Chodzi o to, co się stało w Tantolunden. Byłem wtedy z nią.

– To już wiemy – skonstatował Rönn.

– O kurde. Więc powiedziała.

– Tak – odparł Rönn.

Martin Beck stared at him; so Rönn had not bothered to mention this simple fact to anyone else in the department. He could not help saying:

– Miło mi to słyszeć. – Martin Beck nie mógł się powstrzymać od komentarza. – To oczyszcza obecnego tu Lundgrena z niesłusznych podejrzeń.

– No tak – spokojnie odparł Rönn.

Martin Beck zwrócił się do zatrzymanego:

– To co, porozmawiamy?

Rolf Evert Lundgren otaksował go spojrzeniem.

– My? Nie.

– ???

– Z panem nie chcę rozmawiać.

– A z kim? – uprzejmie spytał Martin Beck.

– Z tym, który mnie zgarnął. Z tym dużym.

– Gdzie jest Gunvald?

Rönn westchnął.

– Pojechał do domu.

– Dzwoń po niego.

Rönn znów westchnął. Martin Beck wiedział dlaczego. Gunvald Larsson mieszkał w Bollmorze, przedmieściu daleko na południe.

– Musi wypocząć – powiedział Rönn. – Miał ciężki dzień. Zwinąć takiego gangstera, to nie przelewki.

– Stul pysk! – wtrącił się Rolf Evert Lundgren.

Rönn kichnął i przysunął do siebie telefon.

Martin Beck poszedł do drugiego pokoju i zadzwonił do Hammara, który natychmiast zadał mu pytanie:

– Czy tego Lundgrena można oczyścić z zarzutów o morderstwo?

– Rönn rozmawiał dzisiaj z jego kochanką. Wygląda na to, że była z nim, kiedy doszło do morderstwa w Tantolunden. Ale na piątek nie ma alibi.

– Aha. Co o tym myślisz?

Martin Beck wahał się kilka sekund.

– Myślę, że to nie on.

– Twoim zdaniem nie może być sprawcą?

– Mało prawdopodobne. Nic się nie zgadza. Pomijając poniedziałkowe alibi, to nie ten typ. W sprawach seksu wydaje się całkowicie normalny.

– Aha.

Hammar nie krył lekkiej irytacji. Martin Beck wrócił do pokoju przesłuchań. Rönn i Rolf Evert Lundgren siedzieli w milczeniu.

– Czy na pewno nic pan nie zje? – spytał Martin Beck.

– Na pewno – odparł bandzior. – Kiedy przyjdzie ten gość?

Rönn westchnął i wydmuchał nos.

Gunvald Larsson wszedł do pokoju. Od wydzwonienia go upłynęło dokładnie trzydzieści siedem minut. Wciąż trzymał w ręku rachunek za taksówkę. Odkąd widzieli go ostatnio, ogolił się i zmienił koszulę. Usiadł przy biurku naprzeciwko Lundgrena, złożył rachunek i wsunął go do prawej górnej szuflady biurka. Był gotowy do przepracowania kilku godzin nadliczbowych z okrągłej liczby dwóch milionów czterystu tysięcy, jakie szwedzcy policjanci muszą rocznie odbębnić. Ale biorąc pod uwagę jego stopień służbowy, wcale nie było takie pewne, czy otrzyma zapłatę za najbliższe godziny.

Gunvald Larsson się nie śpieszył. Sprawdzał magnetofon, przesuwał notatnik i układał długopisy. Pewnie bawi się w psychologa, pomyślał Martin Beck. Nie lubił Gunvalda Larssona i nie miał najlepszego zdania o Rönnie. Nie miał też najlepszego zdania o sobie. Kollberg ponoć się bał, a Hammar sprawiał wrażenie poirytowanego. Wszyscy byli wykończeni. Rönn miał katar. Dużo funkcjonariuszy patrolujących pieszo i w radiowozach też pracowało po godzinach i padało na twarz. Niektórzy mieli pietra, a Rönn z pewnością nie był osamotniony w swoim zasmarkaniu.

W Sztokholmie i na przedmieściach drżało ze strachu przeszło milion ludzi.

Wkrótce zacznie się siódmy bezowocny dzień pościgu.

A oni stanowili bastion społeczeństwa.

Wspaniały bastion.

Rönn wytarł nos.

– No tak – odezwał się Gunvald Larsson, kładąc wielką włochatą dłoń na magnetofonie.

– To pan mnie zgarnął – powiedział Rolf Evert Lundgren z nutą niezamierzonego podziwu.

– Owszem. Ale nie jestem z tego dumny. To moja praca. Codziennie zgarniam takich bydlaków jak pan. Za tydzień nie będę o panu pamiętał.

Była to oczywiście prawda połowiczna, ale bombastyczny wstęp zrobił swoje. Rolf Evert Lundgren ociupinkę zzielenial. Gunvald Larsson włączył magnetofon.

– Imię i nazwisko?

– Rolf Evert Lundgren.

– Urodzony?

– Tak.

– Niech pan nie będzie bezczelny.

– Piątego stycznia czterdziestego czwartego.

– Gdzie?

– W Göteborgu.

– Parafia?

– Lundby.

– Imiona i nazwiska rodziców?

Opanuj się, Gunvald, pomyślał Martin Beck. Masz całe tygodnie na takie pytania. Naprawdę interesuje nas tylko jedno.

– Karany?

– Nie.

– Był pan w placówce opiekuńczo-wychowawczej?

– Nie.

– Jest kilka szczegółów, które nas przede wszystkim interesują – wtrącił Martin Beck.

– Czy nie wyraziłem się dostatecznie jasno, że będę rozmawiał tylko z nim? – burknął Rolf Evert Lundgren.

Gunvald Larsson obrzucił Martina Becka obojętnym spojrzeniem.

– Zawód?

– Zawód?

– Tak. Chyba ma pan jakiś zawód, prawda?

– E…

– Za kogo pan się podaje?

– Za biznesmena.

– A jaki to biznes?

Martin Beck i Rönn wymienili pełne rezygnacji spojrzenia. To potrwa. I potrwało.

– Interesuje nas kilka drobiazgów – powiedział Gunvald Larsson po godzinie i czterdziestu pięciu minutach.

– Domyśliłem się.

– Przyznał się pan, że był pan w parku Vanadis wieczorem dziewiątego czerwca, czyli w piątek w zeszłym tygodniu.

– Tak.

– I że dokonał pan napadu rabunkowego o dwudziestej pierwszej piętnaście.

– Tak.

– Na właścicielkę sklepu, Hildur Magnusson.

– Tak.

– O której przyszedł pan do parku? – zapytał Rönn.

– Stul pysk! – warknął Lundgren.

– Tylko bez impertynencji – powiedział Gunvald Larsson. – O której pan tam przyszedł?

– Około siódmej. Może parę minut po siódmej. Wyszedłem z domu, kiedy deszcz osłabł.

– I był pan w parku Vanadis od siódmej do chwili, kiedy napadł pan i obrabował Hildur Magnusson?

– No. Byłem w pobliżu. Miałem uszy i oczy otwarte.

– Czy w tym czasie widział pan inne osoby w parku?

– Tak.

– Ile?

– Z dziesięć. Albo dwanaście. Raczej dziesięć.

– Przypuszczam, że dokładnie je pan obserwował.

– No.

– Zęby na nie napaść?

– Zęby sprawdzić, czy gra jest warta świeczki.

– Czy pamięta pan te osoby?

– Tak, niektóre.

– Kogo?

– Dwóch gliniarzy.

– Policjantów?

– Tak.

– Mundurowych?

– Nie.

– Skąd pan wie, że to policjanci?

– Bo widziałem ich wcześniej ze dwadzieścia albo trzydzieści razy. Pracują na Surbrunnsgatan i jeżdżą czerwonym amazonem albo zielonym saabem.

Tylko nie mów: „Chodzi panu o komisariat?” – pomyślał Martin Beck.

– Chodzi panu o dziewiąty komisariat? – powiedział Gunvald Larsson.

– Tak, jeśli to ten na Surbrunnsgatan.

– O której godzinie zobaczył pan tych dwóch policjantów?

– Mniej więcej o wpół do dziewiątej. To znaczy, wtedy przyszli.

– Jak długo zostali?

– Dziesięć minut, może kwadrans. Potem pojechali do Lill-Jansskogen.

– Skąd pan wie?

– Sami to powiedzieli.

– Powiedzieli? Rozmawiał pan z nimi?

– W życiu! Stałem obok i słyszałem, co mówią.

Gunvald Larsson popadł w głęboką zadumę. Nietrudno było sobie wyobrazić, o czym myśli.

– Kogo pan jeszcze widział?

– Chłopaka i dziewczynę. Młodsi. Około dwudziestki.

– Co robili?

– Migdalili się.

– Jak?

– Normalnie, złapał ją za cipę.

– Tylko bez chamstwa.

– Mówię, jak było.

Gunvald Larsson znów umilkł.

– Czy zdaje pan sobie sprawę, że w parku popełniono morderstwo, kiedy pan tam był?

Rolf Evert Lundgren złapał się za czoło. Po raz pierwszy od wielu godzin wyglądał na zdenerwowanego i nie wiedział, co powiedzieć.

Po chwili wykrztusił:

– Czytałem o tym.

– I?

– To nie ja. Przysięgam. Ja nie jestem taki.

– Czytał pan o tej dziewczynce. Eva Carlsson. Miała dziewięć lat. Była w czerwonej spódniczce, bluzeczce w poprzeczne paski… – Gunvald Larsson zajrzał do notatek. – I w czarnych drewniakach. Widział ją pan?

Rolf Evert Lundgren milczał. Po trzydziestu sekundach Gunvałd Larsson powtórzył pytanie:

– Czy widział pan tę dziewczynkę?

– Taaak, chyba widziałem – odparł po długim wahaniu.

– Gdzie?

– Na placu zabaw przy Sveavägen. W każdym razie był tam jeden dzieciak. Dziewczynka.

– Co robiła?

– Huśtała się.

– Z kim była?

– Z nikim. Solo.

– O której?

– Tuż po… zaraz kiedy tam przyszedłem.

– A dokładniej?

– Dziesięć po siódmej. Albo trochę później.

– I jest pan pewien, że była sama?

– Tak.

– I jest pan pewien, że była w czerwonej spódniczce i pasiastej bluzce?

– Nie. Nie wiem. Ale…

– Ale?

– Tak mi się wydaje.

– Nikogo innego pan nie widział? Nikt z nią nie rozmawiał?

– Zaraz, chwila moment. Czytałem o tym w gazecie. Cholernie długo się zastanawiałem.

– Nad czym?

– No, że ja…

– Rozmawiał pan z nią?

– Nie, cholera, nie…

– Była sama, huśtała się. Podszedł pan do niej?

– Nie, nie…

– Pozwól mu mówić, Gunvald – wtrącił się Martin Beck. – Na pewno długo o tym myślał.

Rolf Evert Lundgren obrzucił Martina Becka zrezygnowanym spojrzeniem. Był zmęczony, trochę się bał. Śladu agresji. Nie odzywaj się, Gunvald, pomyślał Martin Beck. Gunvald Larsson się nie odezwał. Rabuś milczał przez minutę, podpierając głowę rękami.

– Myślałem o tym. Dzień w dzień. – Znów zamilkł. – Wiem, że widziałem tę małą na placu zabaw i że była sama, i że to musiało być zaraz kiedy tam przyszedłem. Mniej więcej dziesięć albo piętnaście po siódmej. Nie przyglądałem się zbyt dokładnie. Po prostu jeden dzieciak, i tak nie miałem zamiaru pracować koło placu zabaw, bo za blisko ulicy. Za blisko Sveavägen. Dlatego o niej nie myślałem. Wtedy. Co innego, gdyby była na placu zabaw przy wieży ciśnień.

– Tam też ją pan widział? – spytał Gunvald Larsson.

– Nie, nie…

– Szedł pan za nią?

– Nie, nie, niech pan posłucha: W ogóle się nią nie interesowałem, ale…

– Ale co?

– Ale tego wieczoru w parku było mało ludzi. Była paskudna pogoda, w każdej chwili mogło lunąć. Już miałem zrezygnować i wrócić do domu, kiedy ta ba… kiedy przyszła ta kobieta. Ale…

– Ale?

– Chcę powiedzieć, że widziałem tę dziewczynkę. Mniej więcej kwadrans po siódmej.

– Już pan to mówił. Z kim pan ją widział?

– Z nikim. Była solo… Przez cały ten czas widziałem dziesięć osób. Ja… ja jestem dokładny. Jak pracuję, nie chcę wpaść. Rozglądam się. Obserwuję. Chodzi mi o to, że może ktoś, kogo widziałem…

– No, kogo pan widział?

– Dwóch gliniarzy.

– Policjantów.

– Tak. Jeden był rudy, w trenczu, drugi w cyklistówce i w marynarce, miał pociągłą twarz…

– Axelsson i Lind – mruknął pod nosem Rönn.

– Jest pan bardzo spostrzegawczy – zauważył Martin Beck.

– Tak, nie da się ukryć – przyznał Gunvald Larsson. – Niech pan wydusi z siebie resztę.

– Ci gliniarze… niech mi pan, do cholery, nie przerywa… weszli do parku z różnych stron i zostali tam około kwadransa. Ale to było po tym, jak zobaczyłem dziewczynkę. Co najmniej półtorej godziny później.

– I?

– No i ta druga para. Chłopak, który obmacywał dziewczynę. To było wcześniej. Poszedłem za nimi, nawet chciałem się włączyć…

– Włączyć?

– Tak, ale… Nie, do diabła, nie seksualnie. Dziewczyna była w cholernie krótkiej czarno-białej kiecce, a chłopak w klubowej marynarce. Wyglądali na nadzianych, ale ona nie miała torebki…

Rolf Evert Lundgren umilkł. Gunvald Larsson, Martin Beck i Rönn czekali.

– Miała białe ażurowe majtki.

– Jasne, i co jeszcze?

– Oboje nic nie widzieli. Ani ona, ani on. Nie zauważyliby nawet hipopotama. Siebie też nie widzieli. Przyszli tam około… O której przyszli gliniarze?

– O wpół do dziewiątej – usłużnie podpowiedział Martin Beck.

Bandzior miał niemal triumfalną minę.

– No właśnie. Wtedy tych dwojga nie było w parku co najmniej od kwadransa. A spędzili tam minimum pół godziny. Czyli od za piętnaście ósma do piętnaście po ósmej. Poszedłem za nimi, ale szybko odpuściłem. Miałem tam sterczeć i gapić się na ich pieprzony petting? W życiu! Ale kiedy przyszli, dziewczynki już nie było. Nie było jej na placu zabaw. Na pewno bym ją zauważył.

Rolf Evert Lundgren naprawdę próbował pomóc.

– Była na placu zabaw kwadrans po siódmej, a za kwadrans ósma już jej nie było – powiedział Gunvald Larsson.

– Tak.

– A co pan robił w tym czasie?

– Czuwałem. Miałem oko na Sveavägen i Frejgatan. Patrzyłem, kto wchodzi do parku.

– Chwileczkę, wspomniał pan o dziesięciu osobach.

– W parku? Tak. Plus minus.

– Dwóch policjantów, migdaląca się para, kobieta, którą pan obrabował, dziewczynka… To sześć.

– Chodziłem za jednym gościem z pieskiem. Łaził koło kościoła Stefana, przy ulicy. Pewnie czekał, aż piesek walnie kupę albo coś w tym rodzaju.

– Skąd przyszedł ten mężczyzna? – zapytał Martin Beck.

– Od Sveavägen.

– O której? – zapytał Rönn.

– Chwilę po mnie. Namierzyłem go przed migdalącą się parką. Moment… Przyszedł od strony kiosku z małym chudym pieskiem… Wtedy dziewczynka była na placu zabaw.

– Na pewno? – spytał Gunvald Larsson.

– Tak. Chwileczkę… Chodziłem za nim. Plątał się po parku dziesięć minut, może kwadrans. Jak sobie poszedł, dziewczynki nie mogło już tam być.

– Kogo jeszcze pan widział?

– Paru meneli.

– Meneli?

– Tak. Nie reflektowałem na nich. Dwóch albo trzech. Przechodzili przez park.

– Niech pan sobie, do cholery, przypomni! – zagrzmiał Gunvald Larsson.

– Przecież się staram. Najpierw zobaczyłem dwóch, byli razem, weszli od Sveavägen i poczłapali pod górę, do wieży ciśnień. Łazęgi. Dość starzy.

– Jest pan pewien, że byli razem?

– Prawie. Już ich kiedyś widziałem. Pomyślałem, że mają flaszkę albo parę piw, które chcą osuszyć na łonie natury. Ale w tym samym czasie gziła się ta parka, dziewczyna w ażurowych majtkach i jej chłopak. I…

– I?

– I zobaczyłem jeszcze kogoś. Przyszedł z drugiej strony.

– Też menel według pańskiego nazewnictwa?

– Boja wiem, w każdym razie nikt godny uwagi. Dla mnie. Szedł od wieży ciśnień. Pomyślałem, że wlazł po schodach od Ingemarsgatan tylko po to, żeby od razu zejść. Niezły zapieprz.

– Od razu zejść?

– Tak, wyszedł na Sveavägen.

– O której to było?

– Zaraz jak się wyniósł ten gość z pieskiem.

W pokoju zapadła cisza. Zaczęli sobie uświadamiać, co właściwie usłyszeli.

Rolf Evert Lundgren uświadomił to sobie ostatni. Podniósł głowę i spojrzał Gunvaldowi Larssonowi w oczy.

– No jasne. Cholera…

Martin Beck poczuł drżenie jakiegoś nerwu.

– Podsumowując – odezwał się Gunvald Larsson – można powiedzieć, co następuje: między kwadrans po siódmej a wpół do ósmej do parku Vanadis wszedł starszy, dobrze ubrany mężczyzna z psem. Minął kiosk przy Sveavägen i plac zabaw, na którym była dziewczynka. Około dziesięciu, maksimum piętnastu minut mężczyzna przebywał w tej części parku, która znajduje się między kościołem Stefana i Frejgatan. Pan cały czas go śledził. Kiedy opuścił park, mijając plac zabaw i kiosk, dziewczynki na placu zabaw już nie było. Kilka minut później od wieży ciśnień nadszedł inny mężczyzna. Założył pan, że przyszedł od Ingemarsgatan, wszedł na górę po schodach za wieżą ciśnień i zszedł parkową alejką do Sveavägen. Tymczasem kwadrans wcześniej mógł równie dobrze wejść od Sveavägen, kiedy był pan zajęty obserwowaniem mężczyzny z psem.

– Mógł – przyznał rabuś z rozdziawionymi ustami.

– Mógł podejść do placu zabaw, namówić dziewczynkę, żeby z nim poszła do wieży ciśnień, tam mógł ją zabić i kiedy pan go zobaczył, mógł stamtąd wracać.

Rolf Evert Lundgren wciąż miał otwarte usta.

– Tak.

– Czy zauważył pan, w którą stronę poszedł? – zapytał Martin Beck.

– Nie, pomyślałem, że wyszedł z parku, i tyle.

– Czy widział go pan z bliska?

– Tak, minął mnie na wyciągnięcie ręki. Stałem za kioskiem.

– No dobrze, a teraz rysopis – powiedział Gunvald Larsson. – Jak on wyglądał?

– Nie był ani duży, ani mały. Dość niechlujny. Duży nochal.

– Jak był ubrany?

– Byle jak. Jasna koszula, chyba biała. Bez krawata. Ciemne spodnie, szare albo brązowe.

– Włosy?

– Wydaje mi się, że rzadkie. Zaszesane do tyłu.

– Nie miał marynarki? – wtrącił się Rönn.

– Nie. Ani marynarki, ani płaszcza.

– Kolor oczu? – spytał Gunvald Larsson.

– Co?

– Widział pan, jakiego koloru miał oczy?

– Nie. Przypuszczalnie niebieskie. Albo szare. To ten typ. Jasny.

– Ile mógł mieć lat?

– Hm, między czterdziestką a pięćdziesiątką. Chyba bliżej czterdziestki.

– A buty? – spytał Rönn.

– Nie wiem. Pewnie zwykłe czarne półbuty, w jakich najczęściej chodzą obdartusy. Ale to tylko domysł.

– Zreasumujmy – powiedział Gunvald Larsson. – Mężczyzna około czterdziestki, normalnej budowy ciała, wzrost średni, włosy rzadkie, zaczesane do tyłu, duży, wydatny nos. Oczy niebieskie lub szare. Biała lub jasna koszula, rozpięta. Spodnie brązowe lub ciemnoszare, prawdopodobnie czarne buty.

Martinowi Beckowi przeleciało przez głowę jakieś skojarzenie i błyskawicznie się ulotniło.

– Tak – kontynuował Gunvald Larsson. – Prawdopodobnie czarne półbuty, twarz owalna… Dobrze. Zostało tylko jedno. Obejrzy pan kilka zdjęć. Dajcie mi tu album z obyczajówki.

Rolf Evert Lundgren przejrzał podobizny znanych przestępców. Uważnie się im przyglądał i za każdym razem kręcił głową.

Nie znalazł nikogo podobnego do mężczyzny, którego widział w parku Vanadis. Ba, był absolutnie pewien, że nie figuruje w kartotece.

Dochodziła północ.

– A teraz dopilnujemy, żeby pan coś przekąsił i się przespał – powiedział Gunvald Larsson. – Zobaczymy się jutro. Dziękuję za dzisiaj.

Humor wyraźnie mu dopisywał.

– Widziałem sukinsyna! – rzekł Lundgren, zanim wyprowadzono go z pokoju.

Jemu też humor dopisywał. A przecież niewiele brakowało, żeby zabił kilka osób; zaledwie dwanaście godzin temu, gdyby mógł, zastrzeliłby Martina Becka i Gunvalda Larssona.

Martin Beck zastanawiał się nad tym. Potem pomyślał, że mają zły rysopis, bo pasuje do tysięcy mężczyzn. Cóż, lepszy rydz niż nic. Rozpoczęła się siódma doba pościgu. Myślał jeszcze o czymś, ale natychmiast zapomniał.

Siedzieli przy kawie z Rönnem i Gunvaldem Larssonem i wymieniali końcowe uwagi.

– Uważacie, że zajęło to nam dużo czasu? – zapytał Gunvald Larsson.

– Tak – powiedział Martin Beck.

– Też tak uważam – przyłączył się Rönn.

– Po nitce do kłębka. – Gunvald Larsson popadł w mentorski ton. – Trzeba zaczynać od początku. Żeby zbudować coś w rodzaju wzajemnego zaufania.

– No – przytaknął Rönn.

– Szczerze mówiąc, nadal uważam, że zmitrężyliśmy kupę czasu – powiedział Martin Beck.

Potem pojechał do domu. Wypił jeszcze jedną kawę i położył się.

Leżał w ciemnościach i myślał. O czymś.

W piątek rano Martin Beck nie czuł się ani trochę wyspany.

Na dobrą sprawę był bardziej zmęczony niż poprzedniego dnia, kiedy bardzo późno i po wypiciu potwornej ilości kawy w końcu udało mu się zasnąć. Spał niespokojnie, co chwila śniły mu się koszmary i obudził się z tępym bólem przepony.

Przy śniadaniu ściął się z żoną o coś tak błahego, że kiedy pięć minut później zamknął za sobą drzwi mieszkania, zapomniał, o co im poszło. Zresztą jego udział w kłótni był pasywny, gardłowała głównie małżonka. Wykończony, niezadowolony z siebie, z piekącymi powiekami pojechał metrem do Slussen, gdzie się przesiadł i zakończył podróż w Midsommarkransen, żeby złożyć krótką wizytę w swoim pokoju przy Västberga Allé. Nie lubił metra. Samochodem z Bagarmossen do południowej komendy dojechałby dużo szybciej, ale stanowczo odmawiał siadania za kółkiem. Była to jedna z wielu kości niezgody między nim a Ingą, jego żoną . A kiedy się dowiedziała, że państwo płaci policjantowi korzystającemu z własnego auta czterdzieści sześć öre za kilometr, coraz częściej suszyła mu głowę.

Wjechał windą na trzecie piętro, wcisnął kod na okrągłej tarczy przy przeszklonych drzwiach, skinął głową strażnikowi, wszedł do swojego pokoju i ze sterty papierów na biurku wybrał te, które chciał zabrać na Kungsholmsgatan.

Na blacie leżała kolorowa pocztówka przedstawiająca osła w słomkowym kapeluszu, pulchniutką czarnooką dziewczynkę z koszykiem pomarańczy i palmę. Została wysłana z Majorki, gdzie najmłodszy pracownik wydziału Åke Stenström rozkoszował się urlopem, i zaadresowana do „Martina Becka i chłopaków”. Chwilę to potrwało, zanim Martin Beck odczytał jego gryzmoły, skreślone rozmazującym się długopisem.

Sporo się wydarzyło tego piątkowego poranka szesnastego czerwca 1967. Policja rozesłała rysopis, który miał tę wadę, że pasował do dziesiątek tysięcy mniej lub bardziej praworządnych obywateli. Albo setek tysięcy. Rolf Evert Lundgren wszystko sobie przemyślał i chciał się dogadać. Jeśli policja przymknie oczy na jego sprawki, on weźmie udział w śledztwie i złoży – cokolwiek to miało znaczyć – „wyjaśnienia uzupełniające”. Spotkał się z kategoryczną odmową, zatopił w rozmyślaniach, po czym poprosił o kontakt z adwokatem.

Ktoś z szefostwa grupy dochodzeniowo-śledczej obstawał przy tym, że skoro Rolf Evert Lundgren nie ma alibi na ten wieczór, kiedy popełniono morderstwo w parku Vanadis, należy zakwestionować jego wiarygodność jako świadka.

Skończyło się na tym, że Gunvald Larsson wprawił w zakłopotanie pewną kobietę, a inna kobieta w jeszcze większe zakłopotanie wprawiła Kollberga.

Gunvald Larsson wybrał numer na Vasastaden i doszło do następującej wymiany zdań:

– Słucham, przy telefonie dyrektor Jansson.

– Dzień dobry. Policjant śledczy Larsson z policji kryminalnej.

– Bardzo mi miło.

– Czy mógłbym porozmawiać z pańską córką Majken Jansson?

– Oczywiście. Chwileczkę. Właśnie jemy śniadanie. Majken!

– Halo? Majken Jansson. – Miała jasny kulturalny głos.

– Policjant śledczy Larsson.

– Taak?

– Powiedziała pani, że wieczorem dziewiątego czerwca poszła pani do parku Vanadis zaczerpnąć nieco świeżego powietrza.

– Tak…

– Co pani wtedy miała na sobie?

– Co miałam…? Zaraz… czarno-białą sukienkę koktajlową.

– I co jeszcze?

– Sandałki.

– Uhm. I co jeszcze?

– Nic więcej. Cicho, tato, on tylko pyta, co…

– Nic? Nic więcej?

– N-nie.

– Czy przypadkiem nie miała pani czegoś pod sukienką?

– A, tak, jasne. Miałam na sobie bieliznę.

– Aha. Jaką?

– Jaką bieliznę?

– Tak.

– E… naturalnie taką… no, jaką się zwykle nosi. Tato, to policjant.

– A co pani zwykle nosi?

– E… naturalnie biustonosz i… jak pan myśli?

– Ja nic nie myślę. Niczego z góry nie zakładam. Ja tylko pytam.

– Naturalnie figi.

– Uhm. Jakie?

– Jakie? Nie rozumiem. Normalne.

– Czerwone, czarne, niebieskie, kamuflażowe?

– No…

– Tak?

– Białe ażurowe. Dobrze, tato. Dlaczego, u licha, mnie pan o to wypytuje?

– Sprawdzam informacje świadka.

– Informacje świadka?

– Otóż to. Do widzenia!

– Co to jest? – spytał Kollberg.

– Blet – wyjaśnił Martin Beck.

Kollberg wpatrywał się w pognieciony świstek, który leżał przed nim na biurku.

– Bilet na metro. No i co? Chcesz zwrot kosztów przejazdu, to idź z tym do kasy.

– Bossę, nasz trzyletni świadek, dostał go od wujka, którego spotkał z Anniką w Tantolunden tuż przed jej śmiercią – powiedział Martin Beck.

Melander zatrzasnął drzwiczki szafki z archiwaliami i podszedł do nich.

Kollberg odwrócił głowę i patrzył na Martina Becka.

– To znaczy zanim wujek ją udusił?

– Możliwe – potwierdził Martin Beck. – Pytanie brzmi: co da się ustalić na podstawie tego biletu?

– Może odciski palców – odrzekł Kollberg. – Stosujemy przecież tę osławioną metodę ninhydrynową.

Melander pochylił się i oglądał bilet, mrucząc coś pod nosem.

– Może, ale szanse są równe zeru – powiedział Martin Beck. – Najpierw miał go w ręku bileter, potem wujek, potem dzieciak, który od poniedziałku przechowywał go w kieszeni w towarzystwie ślimaków i cholera wie czego jeszcze, a potem, na domiar złego, ja. Poza tym jest pognieciony i zapaćkany, ale oczywiście spróbujemy. Spójrz na dziurki.

– Już spojrzałem – skonstatował Kollberg. – Skasowany o trzynastej trzydzieści cztery dwunastego niewiadomego miesiąca, co może znaczyć…

Umilkł i wszyscy trzej zastanawiali się, co to może znaczyć. Melander przerwał ciszę.

– Ten rodzaj jednokoronowych biletów, typ sto, jest ważny tylko w śródmieściu. Może uda się ustalić, kiedy i gdzie został sprzedany. Są na nim dwa inne numery.

– Zadzwoń do SS[5] – podsuflował Kollberg.

– Teraz to się nazywa SL[6] – przypomniał mu Melander.

– Wiem, ale na guzikach od mundurów ciągle mają SS. Pewnie nie stać ich na nowe. Ciekawe czemu, skoro przejazd ze Starego Miasta do Slussen kosztuje jedną koronę. Ile kosztuje jeden guzik?

Melander poszedł do sąsiedniego pokoju. Bilet leżał na stole, przypuszczalnie zarejestrował go w swojej fotograficznej pamięci z numerem serii i tak dalej. Usłyszeli, jak podnosi słuchawkę i wybiera numer.

– Czy dzieciak zauważył coś jeszcze? – spytał Kollberg.

Martin Beck pokręcił głową.

– Nie. Był razem z dziewczynką i spotkali wujka. A bilet znalazł potem przez czysty przypadek.

Kollberg kołysał się na krześle i przygryzał paznokieć kciuka.

– No to mamy trzyletniego świadka, który prawdopodobnie widział mordercę i rozmawiał z nim. Gdyby był ciut starszy…

– To nic by się nie stało – przerwał mu Martin Beck. – W każdym razie nie tam i nie wtedy.

Wrócił Melander.

– Oddzwonią za chwilę.

Oddzwonili po kwadransie. Melander słuchał i robił notatki. Potem podziękował i odłożył słuchawkę.

Bilet rzeczywiście został kupiony dwunastego czerwca. W kasie północnej na stacji Rådmansgatan. Do tej kasy prowadzą dwa wejścia ze Sveavägen na wysokości Wyższej Szkoły Ekonomicznej.

Martin Beck świetnie znał sztokholmskie metro, ale mimo to podszedł do ściennej mapy.

Jeśli ktoś kupił bilet na Rådmansgatan, żeby dojechać do Tantolunden, to musiał się przesiąść na Centralnym, Starym Mieście albo Slussen i wysiąść w Zinkensdamm. Stamtąd miał około pięciu minut spacerem do miejsca, gdzie znaleziono martwą dziewczynkę. Wyruszył między wpół do drugiej a za kwadrans druga i wliczając w to przesiadkę, powinien być u celu mniej więcej dwadzieścia minut później. Czyli do Tantolunden dotarł między za pięć druga a dziesięć po drugiej. W opinii lekarza zgon dziewczynki nastąpił między wpół do trzeciej a trzecią lub nieco wcześniej.

– Czasowo się zgadza – powiedział Martin Beck.

– Zgadza się czasowo – wszedł mu w słowo Kollberg – jeśli od razu tam pojechał.

– Stacja nie jest zbyt daleko od parku Vanadis – z ociąganiem, jakby do siebie mruknął Melander.

– Nie jest – przyznał Kollberg. – I co z tego? Nic. Że jeździ metrem od parku do parku i zabija małe dziewczynki? Dlaczego nie wsiadł do autobusu pięćdziesiąt pięć? Miałby bliżej, nie musiałby zasuwać na piechotę.

– Bo pewnie by wpadł – zauważył Melander.

– Uhm – zgodził się Kollberg. – Pięćdziesiątkąpiątką jeździ mało ludzi. Wszyscy się znają.

Czasem Martin Beck życzyłby sobie, żeby Kollberg tyle nie gadał. Życzył sobie tego właśnie teraz, kiedy zaklejał kopertę z biletem. Próbował zapamiętać przelatującą mu przez głowę myśl. Jeśli Kollberg będzie siedział cicho, może się uda. Niestety.

Wyekspediował bilet i zadzwoniłi do laboratorium z prośbą o jak najszybsze wyniki. Odebrał Hjelm, którego Martin Beck znał od lat. Chyba był załatany i w złym humorze, bo chciał wiedzieć, czy panowie z Kungsholmsgatan i Västberga Allé zdają sobie sprawę, ile on ma pracy. Martin Beck przyznał, że rozumie ich nieludzkie obciążenie obowiązkami i gdyby tylko miał równie wysokie kwalifikacje, z przyjemnością by im pomógł. Hjelm coś tam wymamrotał i obiecał natychmiast zająć się biletem. Kollberg poszedł na lunch.

– Mamy nazwisko kobiety, która sprzedała ten bilet na Rådmansgatan – rzucił Melander, zanim zamknął się w pokoju ze swoimi papierami. – Pchnąć kogoś, żeby z nią porozmawiał?

– Jasne – odparł Martin Beck.

Usiadł za biurkiem, wertował dokumenty i usiłował myśleć. Był zirytowany i zdenerwowany, przypuszczalnie wskutek przemęczenia. Rönn wetknął głowę, popatrzył na niego i błyskawicznie się wycofał. Poza tym nikt mu nie przeszkadzał. Nawet telefon dziwnie długo milczał. Rozbrzmiał dopiero wtedy, kiedy Martin Beck po raz pierwszy w życiu mało nie zasnął przy biurku. Zanim podniósł słuchawkę, spojrzał na zegarek. Dwadzieścia po drugiej. Piątek. Brawo, Hjelm, pomyślał.

Nie był to jednak Hjelm, tylko Ingrid Oskarsson.

– Przepraszam – zaczęła. – Jest pan na pewno bardzo zajęty.

Martin Beck wymruczał coś w odpowiedzi, nie słysząc w swoim głosie przesadnego entuzjazmu.

– Ale prosił pan, żebym zadzwoniła. Może to nic ważnego, ale uznałam, że powinien pan wiedzieć…

– Oczywiście, przepraszam, nie dosłyszałem pani nazwiska. Co się stało?

– Lena przypomniała sobie, co Bossę powiedział w parku tamtego dnia, w poniedziałek.

– Tak?

– Podobno spotkał opiekuna.

– Opiekuna?

– Tak. Przez kilka pierwszych miesięcy tego roku zostawialiśmy Bossego u opiekunki. Żłobków jak na lekarstwo, nie wiedziałam, co z nim zrobić, dałam ogłoszenie i znalazłam mu opiekunkę na Timmermansgatan.

– Czy nie wspomniała pani o opiekunie, pani Oskarsson? Może źle usłyszałem?

– Nie, nie. To mąż opiekunki, który często wcześnie wracał do domu. Bossę widywał go prawie codziennie i nazywał opiekunem.

– I Bossę powiedział Lenie, że w poniedziałek w Tantolunden spotkał opiekuna?

Martin Beck zapomniał o zmęczeniu, przysunął notatnik i wyłuskał z kieszeni długopis.

– Tak – potwierdziła pani Oskarsson.

– Czy powiedział jej o tym, zanim na chwilę zniknął czy później?

– Lena jest pewna, że później. Dlatego pomyślałam, że powinnam do pana zadzwonić. Nie widzę w tym żadnego związku… Sprawiał wrażenie miłego, porządnego człowieka, ale jeśli Bossę go spotkał, to może on coś widział albo słyszał…

Martin Beck trzymał długopis w gotowości.

– Jak się nazywa?

– Eskil Engström. Chyba jest szoferem. Mieszkają na Timmermansgatan. Numeru nie pamiętam, moment, zaraz sprawdzę. – Po minucie podała mu adres i numer telefonu. – Wydawał się bardzo sympatyczny. Często go widywałam, kiedy odbierałam Bossego.

– Czy synek powiedział coś więcej o tym spotkaniu z opiekunem?

– Nie. Próbowaliśmy… ale chyba o tym zapomniał.

– Jak wygląda ten mężczyzna?

– Hm, nie wiem. Jest miły. Może trochę niechlujny. Ale pewnie dlatego, że ma taką pracę. Czterdzieści pięć, pięćdziesiąt lat, rzadkie włosy. Wygląda całkiem zwyczajnie.

Przez chwilę zaległa cisza. Martin Beck notował.

– Jeśli dobrze zrozumiałem, już nie zostawia pani Bossego u tej opiekunki.

– Tak. Nie mają własnych dzieci Bossę się nudził. Obiecano mi miejsce w żłobku, ale dostała je inna matka, pielęgniarka. W naszym rejonie pielęgniarki mają pierwszeństwo.

– Gdzie Bossę jest teraz w ciągu dnia?

– W domu. Musiałam rzucić pracę.

– Kiedy przestała go pani zostawiać u Engströmów?

Zastanawiała się przez chwilę.

– W pierwszym tygodniu kwietnia. Miałam wtedy tydzień wolnego. Potem miejsce w żłobku było zajęte, a pani Engström wzięła inne dziecko.

– Czy synek lubił tam chodzić?

– Tak sobie. Chyba najbardziej lubił pana Engströma. Opiekuna. Czy myśli pan, że to on dał Bossemu bilet?

– Nie wiem. Ale spróbuję się dowiedzieć.

– Chciałabym pomóc. Dzisiaj wieczorem wyjeżdżamy, pan komisarz o tym wie, prawda?

– Tak, wiem. Szczęśliwej podróży. Proszę pozdrowić Bossego.

Martin Beck odłożył słuchawkę, chwilę się zastanawiał, podniósł słuchawkę i zadzwonił do obyczajówki.

Czekając na informacje, o które poprosił, przysunął do siebie jeden ze skoroszytów leżących na blacie biurka i przejrzał czystopis nocnego przesłuchania Rolfa Everta Lundgrena. Uważnie przeczytał skąpy rysopis mężczyzny, którego rabuś widział w parku Vanadis. Opis opiekuna podany przez panią Oskarsson był jeszcze bardziej powierzchowny, ale całkiem możliwe, że chodziło o tę samą osobę.

Eskil Engström nie figurował w kartotece obyczajówki.

Martin Beck zamknął skoroszyt i wszedł do sąsiedniego pokoju. Gunvald Larsson siedział za biurkiem, wpatrywał się zamyślonym wzrokiem w okno i dłubał w zębach nożem do papieru.

– Gdzie jest Lennart? – spytał Martin Beck.

Gunvald Larsson niechętnie zakończył badania dentystyczne, wycierając nóż w rękaw marynarki.

– Skąd mam, u licha, wiedzieć?

– A Melander?

Gunvald Larsson włożył nóż do piórnika i wzruszył ramionami.

– Pewnie w klopie. Czego chcesz?

– Niczego nie chcę. Co robisz?

Gunvald Larsson raczył się odezwać dopiero wtedy, kiedy Martin Beck ruszył do drzwi.

– Ludzie są szurnięci.

– Bo?

– Przed chwilą gadałem z Hjelmem. Tak w ogóle to szukał ciebie. Jeden z naszych znalazł jakieś gacie w krzakach koło Hornstulls Strand, zaniósł je do laboratorium i powiedział, że może to niedoszłe trofeum bandziora z Tantolunden. I chłopcy z laboratorium gapią się na różowe majtasy rozmiar czterdzieści cztery, w których nawet Kollberg by się utopił, i pytają, o co tu, kurde, chodzi. Sam chciałbym wiedzieć. Czy w policji mogą pracować debile?

– Też sobie czasami zadaję to pytanie. Co jeszcze powiedział?

– Kto?

– Hjelm.

– Żebyś do niego przekręcił, jak przestaniesz wisieć na telefonie.

Martin Beck wrócił do swojego chwilowego biurka i zadzwonił do SKL.

– A, bilet – powiedział Hjelm. – Nie uda się zdjąć odcisków palców, papier jest za mechaty.

– Tak myślałem.

– Jeszcze nie skończyliśmy. Jak zwykle wyślę ci raport. Znaleźliśmy kilka niebieskich bawełnianych włókien, prawdopodobnie z podszewki kieszeni.

Martin Beck przypomniał sobie niebieską kurtkę, którą Bossę trzymał w objęciach. Podziękował i się rozłączył. Potem zamówił samochód i włożył marynarkę.

Mimo wczesnego piątkowego popołudnia wielka ewakuacja z miasta już się zaczęła. Auta niemrawo sunęły po mostach. Na nic się zdały umiejętności i spryt kierowcy; dojazd na Timmermansgatan zajął im prawie pół godziny.

Dom stał blisko Sódra Station. Stary, zapuszczony, w bramie ciemno i chłodno. Na poziomie ułicy było tylko dwoje drzwi, jedne – otwarte – wychodziły na brukowane podwórze z pojemnikami na śmieci i trzepakiem. Na drugich Martin Beck z trudem odczytał nazwisko ENGSTRÖM na brudnej mosiężnej tabliczce. Dzwonka nie było, więc głośno zapukał.

Otworzyła mu kobieta około pięćdziesiątki. Niska, szczupła, w brązowej wełnianej sukience i kwiecistych frotowych kapciach. Mrużąc oczy, patrzyła na niego zdziwiona zza wyjątkowo grubych szkieł.

– Pani Engström?

– Tak – odparła za niskim głosem jak na jej drobną posturę.

– Czy zastałem pana Engströma?

– Nie… A o co chodzi?

– Chciałbym z panią porozmawiać. Znam jednego z pani podopiecznych.

– Kogo? – zapytała nieufnie.

– Bo Oskarssona. Dostałem pani adres od jego matki. Mogę wejść?

Kobieta wpuściła go do środka. Przeciął mały przedpokój, minął drzwi do kuchni i wszedł do jedynego pokoju w tym mieszkaniu. Za oknem zobaczył pojemniki na śmieci i trzepak. W skromnie umeblowanym pomieszczeniu poczesne miejsce zajmowała wersalka z mnóstwem kolorowych poduszek. Martin Beck nie zauważył nic, co świadczyłoby o obecności dzieci.

– Przepraszam – powiedziała kobieta – ale o co chodzi? Co z Bossem?

– Jestem z policji. Z Bossem wszystko w porządku. Przychodzę w rutynowej sprawie. Nic poważnego.

Kobieta, początkowo lekko wystraszona, zebrała się na odwagę.

– Poważnego? Nie boję się policji. Chodzi o Eskila?

Martin Beck uśmiechnął się.

– Tak, pani Engström, chciałbym zamienić parę słów z pani mężem. Podobno kilka dni temu spotkał Bossego.

Spojrzała na Martina Becka niemile zaskoczona.

– Eskil?

– Tak. O której będzie w domu?

Wpatrywała się w niego okrągłymi niebieskimi oczami, które grube szkła nienaturalnie powiększały.

– Ale… ale Eskil nie żyje.

Martin Beck wbił w nią wzrok. Na kilka sekund odebrało mu mowę.

– Przepraszam… nie wiedziałem… Bardzo mi przykro. Kiedy odszedł?

– Trzynastego kwietnia. Zginął w wypadku samochodowym. Lekarz powiedział, że długo się nie męczył.

Kobieta wyjrzała przez okno na ponure podwórze.

Martin Beck patrzył na jej chude plecy w zaluźnej sukience.

– Bardzo mi przykro – powtórzył.

– Eskil jechał swoją ciężarówką do Södertälje. W poniedziałek. – Odwróciła się i dodała pewniejszym głosem: – Eskil był kierowcą od trzydziestu dwóch lat i ani razu nie dostał ani jednego punktu karnego. To nie on spowodował wypadek.

– Rozumiem. Przepraszam za kłopot. Musiała zajść pomyłka.

– Łobuzom, którzy go zabili, wszystko uszło na sucho. Mimo że jechali kradzionym samochodem.

Pokiwała głową, z nieobecnym spojrzeniem, i zaczęła poprawiać poduszki na wersalce.

– Zaraz sobie pójdę. – Martin Beck, zdjęty nagłą klaustrofobią, najchętniej natychmiast opuściłby ten pokój i jego smutną drobną właścicielkę, ale się opanował. – Jeśli pani nie miałaby nic przeciwko temu, chciałbym jeszcze zobaczyć zdjęcie męża.

– Nie mam zdjęć Eskila.

– A w paszporcie albo prawie jazdy?

– Nigdy nie wyjeżdżaliśmy za granicę, Eskil nie potrzebował paszportu. A prawo jazdy jest stare.

– Mógłbym je obejrzeć?

Wysunęła szufladę komody i wyjęła zawodowe prawo jazdy. Wystawione na Eskila Johana Alberta Engströma w roku 1935.

Na zdjęciu był młody mężczyzna o lśniących falujących włosach, wydatnym nosie, małych ustach i wąskich wargach.

– Teraz tak nie wyglądał – powiedziała kobieta.

– A jak? Czy mogłaby go pani opisać?

– Był niższy od pana, ale sporo wyższy ode mnie – odrzekła bez chwili wahania. – Miał chyba metr siedemdziesiąt dwa. Dość szczupły. Rzadkie siwawe włosy. Nie wiem, co jeszcze mogłabym powiedzieć. Jak na mój gust, wyglądał sympatycznie. Może nie był zbyt piękny, bo miał duży nos i małe usta, ale mnie się podobał.

– Dziękuję, pani Engström. Nie będę pani dłużej przeszkadzał.

Otworzyła mu drzwi, które zamknęła dopiero wtedy, kiedy zatrzasnęła się za nim brama.

Martin Beck głęboko odetchnął i długim szybkim krokiem ruszył na północ. Tęsknił do swojego biurka.

Gunvald Larsson tkwił przy oknie i obserwował sześciu robotników, którzy obserwowali siódmego, wspartego na łopacie.

– Coś mi się przypomniało – powiedział. – Kiedyś staliśmy na kotwicy w Kalmarze. Pływałem wtedy na trałowcu. Siedzę w kabinie nawigacyjnej z drugim oficerem, wchodzi Johansson, który trzyma wachtę na mostku, i mówi, że na nabrzeżu stoi martwy facet. Ja mu na to, że bredzi, ale on dalej swoje: „Poruczniku, na nabrzeżu stoi martwy facet”. Każę mu się wziąć w garść, mówię, że nieboszczycy nigdzie nie stoją, na co on mi odpala: „Nie, poruczniku, tam na pewno jest martwy facet, bo patrzyłem na niego przez kilka godzin i ani drgnął”. Drugi oficer wstaje, wygląda przez świetlik i mówi: „E, to tylko robotnik”.

Robotnik pod oknem rzucił łopatę i odszedł z kolegami. Była piąta po południu, piątek.

– No ładnie – skwitował Gunvald Larsson. – Nie ma to jak łapanie gap.

– A ty niby czym się zajmujesz? – zapytał uprzejmie Melander.

– Oczywiście łapaniem gap. Gdyby komendant miał gabinet naprzeciwko, po drugiej stronie ulicy, na bank sterczałby w oknie i gapił się na mnie, a gdyby komendant główny urzędował piętro wyżej, gapiłby się na komendanta, a gdyby minister spraw wewnętrznych…

– Lepiej odbierz telefon – poradził mu Melander.

Do pokoju wszedł Martin Beck. Zatrzymał się przy drzwiach i w zadumie popatrzył na Gunvalda Larssona.

– I co ja mam z tym zrobić?! – wrzasnął do słuchawki Gunvald Larsson. – Wysłać psy?! – Rozłączył się i wbił wzrok w Martina Becka. – Co jest?

– Przed chwilą powiedziałeś coś, co mi się z czymś skojarzyło…

– Psy?

– Nie, wcześniej.

– Co ci się skojarzyło?

– Nie wiem. Nie mogę sobie przypomnieć.

– Nie ty jeden.

Martin Beck wzruszył ramionami.

– Dzisiaj w nocy organizujemy obławę. Właśnie rozmawiałem z Hammarem.

– Obławę? Wszyscy padają na pysk. Ciekawe, na co będą padali jutro.

– Mało konstruktywne – wtrącił Melander. – Czyj to pomysł?

– Nie wiem. Hammar też nie jest zachwycony.

– A kto jest? – retorycznie spytał Gunvald Larsson.

Martin Beck nie brał udziału w podejmowaniu decyzji. Gdyby miał szansę, najprawdopodobniej byłby przeciw. Podejrzewał, że przeważyły głosy o miernych postępach grupy śledczej i powszechne odczucie, że coś trzeba zrobić. Na pewno sytuacja była poważna, media dodatkowo podjudzały społeczeństwo, podając ogólnikowe dane o pracy policji, która „nic nie robi” albo „jest bezsilna”. Siedemdziesiąt pięć osób z grupy rozpoznawczo-zwiadowczej czuło na sobie ogromną presję. Z godziny na godzinę obywatele przekazywali coraz więcej informacji, każda wymagała sprawdzenia, mimo że już na pierwszy rzut oka większość nadawała się do kosza. Presji towarzyszyła świadomość, że mordercę trzeba ująć jak najszybciej. Dochodzenie zamieniło się w makabryczny wyścig ze śmiercią, pozbawiony punktów zaczepienia. Nijaki rysopis, oparty na zeznaniach trzylatka i bandziora. Bilet na metro. Mętny portret psychologiczny. Wszystko razem napawało grozą.

– To nie jest dochodzenie, tylko zgaduj-zgadula – orzekł Hammar a propos biletu.

Choć Martin Beck słyszał to ulubione powiedzonko szefa bardzo często, musiał przyznać, że tym razem trafił w dziesiątkę.

Oczywiście poszukiwania zakrojone na wielką skalę mogły ich naprowadzić na jakiś trop, ale wydawało się to mało prawdopodobne. Poprzednia obława, zorganizowana w nocy z wtorku na środę, nie pomogła w schwytaniu parkowego rabusia, za to w jej efekcie ujęto około trzydziestu przestępców różnej maści, głównie handlarzy narkotyków i włamywaczy, co przysporzyło policji dodatkowej pracy i wywołało panikę w półświatku.

Obława tej nocy oznaczała, że jutro dużo ludzi będzie w kiepskiej kondycji. A kto wie, czy jutro…

Ale klamka zapadła. Akcja rozpoczęła się o jedenastej, co rozniosło się lotem błyskawicy po domach przeznaczonych do rozbiórki i melinach. Rezultat nie był oszałamiający. Wszyscy się przyczaili: złodzieje, paserzy, alfonsy, prostytutki, nawet większość narkomanów. Mijała godzina za godziną, obława trwała w najlepsze. Przyłapano na gorącym uczynku jednego włamywacza i jednego pasera, któremu zabrakło instynktu samozachowawczego, żeby przeczekać nawałnicę w bezpiecznym miejscu. Z całą pewnością udało się namieszać wśród bezdomnych, alkoholików, ćpunów, ludzi zdesperowanych, na dnie, którzy nawet nie mieli siły, żeby się rozpełznąć, kiedy sobie o nich przypomniał jeden z organów państwa dobrobytu. Znaleziono na strychu nagą czternastolatkę.

Połknęła pięćdziesiąt tabletek preludinu. Została zgwałcona dwadzieścia razy. Kiedy przyszła policja, była sama. Zakrwawiona, brudna, posiniaczona. Mogła mówić. Opowiedziała, co się mniej więcej stało, i stwierdziła, że ma wszystko gdzieś. Owinęli ją w starą kołdrę, bo nigdzie nie zauważyli ubrania, i zawieźli pod adres, który wymieniła. Osoba podająca się za jej matkę oświadczyła, że córki nie było w domu od trzech dni i że jej nie wpuści. Dopiero kiedy dziewczynka zemdlała na schodach, wezwali karetkę. Nie był to wypadek odosobniony.

O wpół do piątej rano Martin Beck i Kollberg siedzieli w radiowozie na Skeppsbron.

– Coś jest z Gunvaldem – odezwał się Martin Beck.

– Owszem, ma zakuty łeb – przyznał Kollberg.

– Nie, to nie to. Nie mogę sobie przypomnieć…

Kollberg ziewnął.

– Uhm.

W tym momencie usłyszeli przez radio:

– Tu Hansson z piątki. Jesteśmy na Västmannagatan. Znaleźliśmy zwłoki. I…

– I?

– Pasują do rysopisu.

Przed domem do wyburzenia stały dwa radiowozy. Denat leżał na plecach w pokoju na trzecim piętrze. Ciekawe, jak się tam dostał, bo kamienica była w połowie rozebrana i brakowało większości schodów. Martin Beck i Kollberg weszli po lekkiej aluminiowej drabinie, którą przystawili policjanci. Mężczyzna miał około trzydziestu pięciu lat, wydatny nos, rzadkie włosy zaczesane do tyłu, jasnoniebieską koszulę, ciemnobrązowe spodnie i zniszczone czarne buty. Żadnych skarpet. Patrzyli na niego. Ktoś zdławił ziewanie.

– Pozostaje odgrodzić teren i poczekać na techników – powiedział Kollberg.

– Nie ma na co czekać – odezwał się Hansson, stary wyga. – Udusił się wymiocinami. To jasne jak słońce.

– Chyba tak – przyznał Martin Beck. – Jak myślicie, od jak dawna nie żyje?

– Od niezbyt dawna – ocenił Kollberg.

– Tak – dorzucił Hansson. – W takim upale.

Za kwadrans ósma w sobotę wieczorem do Kollberga zadzwoniła żona.

– Kollberg, słucham.

– Lennart, co ty wyprawiasz? Nie ma cię w domu od wczoraj.

– Wiem.

– Nie chcę się na tobie wyżywać, ale siedzę tu sama jak palec i czuję się podle.

– Wiem.

– Zrozum, nie jestem zła i nie chcę wyjść na zrzędę, po prostu czuję się bardzo samotna. I trochę się boję.

– Rozumiem. Dobrze, już wracam.

– Nie przyjeżdżaj ze względu na mnie, jeśli masz coś pilnego na głowie. Wystarczy mi, jak przez chwilę z tobą porozmawiam.

– Nie, nie, już jadę.

– Lennart? – odezwała się po krótkiej pauzie nieoczekiwanie ciepłym głosem.

– Tak?

– Właśnie widziałam cię w telewizji. Wyglądałeś na zmęczonego.

– Jestem zmęczony. Już wracam. Cześć!

– Cześć, kochanie!

Kollberg powiedział kilka słów do Martina Becka, zszedł na parking i wsiadł do samochodu. Podobnie jak Martin Beck i Gunvald Larsson, mieszkał na południu, tylko bardziej centralnie, na Palandergatan koło stacji metra Skärmarbrink. Przeciął śródmieście i przy Slussen, zamiast pojechać prosto, skręcił w prawo w Hornsgatan.

Nie musiał się zanadto wysilać, żeby to zrozumieć. Nie miał już prywatnego życia ani wolnego czasu, wyparły je praca i odpowiedzialność. Dopóki morderca nie został schwytany, dopóki było widno, dopóki był jakiś park, dopóki mogło się w nim bawić choćby jedno dziecko, dopóty liczyło się wyłącznie dochodzenie.

A raczej pościg. Bo dochodzenie opiera się na konkretnym materiale dowodowym. To, czym dysponowali, już dawno obróciło się wniwecz.

Pomyślał o wnioskach zawartych w analizie psychologicznej. Sprawca był człowiekiem bez właściwości. Czyli trzeba go złapać, zanim znowu kogoś zabije. „Zęby go złapać, trzeba mieć szczęście” – powiedział jeden z reporterów po wieczornej konferencji prasowej. Kollberg wiedział, że to błędne rozumowanie. Wiedział też, że kiedy ujmą mordercę – w co nie wątpił – wielu uzna to szczęście, przypadek, zbieg okoliczności. Tymczasem szczęściu należy pomóc, utkać ze zbiegów okoliczności sieć, w którą w końcu wpadnie, sieć o maksymalnie małych oczkach. I to było jego zadanie. I wszystkich policjantów. Bez udziału osób postronnych. Dlatego Kollberg nie pojechał od razu do domu, mimo że miał taki zamiar, tylko wolno ruszył Hornsgatan na zachód.

Zawsze kierował się systematycznością, uważał, że w policji nie ma miejsca na ryzykanctwo. Na przykład w jego ocenie Gunvald Larsson popełnił poważny błąd, włamując się do rabusia, mimo że drzwi były w opłakanym stanie. A gdyby zawiasy od razu nie puściły? Wyważenie drzwi było ryzykanctwem, czego z zasady nie popierał. W tej kwestii on i Martin Beck nie zawsze się zgadzali.

Objeżdżał Mariatorget, bacznie lustrując grupki młodych ludzi na skwerze i przed kioskami. Właśnie tutaj młodzież szkolna spotykała drobnych handlarzy z branży narkotykowej. Codziennie duże ilości haszyszu, marihuany, preludinu i LSD trafiały od dilerów do nabywców. A kupowali coraz młodsi. Niedługo się uzależnią. Wczoraj usłyszał, że proponuje się szpryce dziesięcioletnim dziewczynkom. Policja niewiele mogła zrobić; po prostu brakowało im funduszy. Żeby zachęcić do uprawiania tego procederu i utwierdzić zadowolonych z siebie beneficjentów w poczuciu bezkarności, trąbiły o tym wszystkie krajowe media.

Kollberg wątpił, czy powinna się tym zajmować policja. Narkomania wśród młodzieży zasadzała się na katastrofalnej w skutkach filozofii, którą sprowokował obecny system. To na społeczeństwie spoczywał obowiązek sformułowania celnych kontrargumentów, niepolegających na samozadowoleniu i domaganiu się większej liczby policjantów.

Tak jak wątpił w sens pałowania demonstrantów na Hötorget i przed US Trade Center, mimo że rozumiał kolegów, którzy byli do tego zmuszeni.

Policjant śledczy Lennart Kollberg myślał o tym, jadąc Rosenlundsgatan i Sköldgatan. Zatrzymał się za miniaturowym poletkiem golfowym przy Tantogården, wysiadł i poszedł alejką prowadzącą na skwer.

Zapadał zmierzch. Park opustoszał, ale nie całkiem; oczywiście bawiło się kilkoro dzieci. Niczego innego się nie spodziewał. Zamknąć w domach wszystkie dzieciaki w milionowym mieście tylko dlatego, że grasuje morderca? Mało prawdopodobne. Kollberg zajął pozycję w rzadkich zaroślach i postawił prawą stopę na pniaku. Widział stąd ogródki działkowe i miejsce, gdzie pięć dni temu leżała martwa dziewczynka.

Znalazł się tutaj bez żadnego szczególnego powodu, może dlatego, że był to największy park w Sztokholmie i było mu niejako po drodze. W pewnej odległości dostrzegł dzieci. Nastolatki? Znieruchomiał i czekał. Nie wiedział na co, może na to, że pójdą do domu. Był bardzo zmęczony. Płatki latały mu przed oczami.

Nie miał przy sobie broni. W dobie pogłębiającej się gangsterskiej mentalności i brutalizacji przestępstw opowiadał się za całkowitym rozbrojeniem policji i nosił pistolet tylko w razie najwyższej konieczności na wyraźny rozkaz.

Po wysokim nasypie kolejowym przetoczył się niespiesznie hałaśliwy pociąg śmieciarka[7] i dopiero kiedy stukot kół osłabł, by wreszcie zaniknąć, Kollberg usłyszał, że nie jest w zaroślach sam.

Sekundę później leżał na brzuchu w mokrej od rosy trawie, czując w ustach smak krwi. Ktoś zadał mu bardzo mocny cios w kark, przypuszczalnie jakimś tępym narzędziem.

Ten ktoś popełnił poważny błąd. Za takie błędy niejednemu przyszło potem słono zapłacić. Poza tym uderzył z całą siłą, wskutek czego stracił równowagę. Kollbergowi wystarczyły niespełna dwie sekundy, żeby się obrócić na plecy i powalić napastnika na ziemię. Kawał chłopa. Na więcej obserwacji nie miał czasu, bo obok stał drugi facet. Zdumiony wsunął prawą dłoń do kieszeni marynarki i jeszcze bardziej się zdumiał, kiedy Kollberg, klęcząc, chwycił go za rękę i wykręcił mu ramię; gdyby się w porę nie opamiętał, mogłoby się to skończyć wywichnięciem albo złamaniem. Poprzestał na wrzuceniu gościa w krzaki.

Napastnik siedział na ziemi i się krzywił, uciskając lewą dłonią prawy bark. Obok leżała gumowa pałka. Tak, rzeczywiście kawał chłopa. Dużo młodszy od Kollberga. Miał na sobie niebieski dres. Drugi, który wyczołgał się z krzaków, starszy i niższy, był w marynarce z manczesteru i rekreacyjnych spodniach. Obaj mieli białe tekstylne buty na gumowych podeszwach. Wyglądali jak niedzielni żeglarze.

– O co wam, do cholery, chodzi? – zapytał Kollberg.

– Kim pan jest? – odezwał się ten w dresie.

– Policjantem.

– Oj! – powiedział niższy, wstał i speszony otrzepywał swoje jasne spodnie.

– Wobec tego prosimy o wybaczenie – powiedział pierwszy. – Niezły numer, gdzie pan się go nauczył?

Kollberg milczał. Dostrzegł na ziemi płaski przedmiot, pochylił się i podniósł. Natychmiast go rozpoznał. Mały czarny pistolet samopowtarzalny marki Astra produkowany w Hiszpanii. Ważąc go w dłoni, popatrzył nieufnie na mężczyzn.

– O co wam, do cholery, chodzi? – powtórzył pytanie.

Duży wyprostował się i otrząsnął.

– Jak mówiłem, prosimy o wybaczenie. Stał pan za krzakami i gapił się nadzieci… Wie pan, morderca…

– No i?

– Mieszkamy tam – powiedział niższy, pokazując wieżowce za torami.

– I?

– Też mamy dzieci i znamy rodziców dziewczynki zamordowanej parę dni temu.

– I?

– I żeby pomóc…

– No?

– Założyliśmy ochotniczy związek ochroniarski. Patrolujemy park.

– Co założyliście?

– Ochotniczą milicję…

Kollberga ogarnęła wściekłość.

– Co ty bredzisz, człowieku?! – wrzasnął.

– Niech pan na nas nie krzyczy – zaperzył się starszy. – Nie jesteśmy pijaczkami, którymi możecie pomiatać i maltretować w areszcie. Jesteśmy porządnymi ludźmi, wiemy, co to odpowiedzialność. Musimy chronić siebie i nasze dzieci.

Kollberg odwrócił głowę i wpatrywał się w niego. Potem otworzył usta, żeby znowu wrzasnąć, ale się opanował.

– Czy to pański pistolet? – zapytał w miarę spokojnie.

– Tak.

– Ma pan pozwolenie?

– Nie. Kupiłem go w Barcelonie dawno temu. Normalnie leży zamknięty.

– Normalnie?

Do parku wjechał na światłach czarno-biały bus z komisariatu w parafii Marii. Było już ciemno. Wysiadło dwóch mundurowych.

– Co się tu dzieje?! – odezwał się pierwszy, rozpoznał Kollberga i powtórzył pytanie łagodniejszym tonem.

– Zabierzcie ich – bezdźwięcznie polecił Kollberg.

– Moja noga nigdy nie postała w komisariacie – obruszył się starszy.

– Ani moja – dodał ten w dresie.

– No to najwyższy czas, żeby postała – skwitował Kollberg i popatrzył na policjantów. – Pojadę za wami.

Odwrócił się i odszedł.

Przy śniadaniu w niedzielę rano żona Martina Becka powiedziała:

– Jak wam idzie? Nie możecie złapać tego typa? To straszne, co spotkało Lennarta. Rozumiem, że ludzie się boją, ale żeby napadać na policjantów?

Martin Beck siedział przy stole lekko zgarbiony, w piżamie i szlafroku kąpielowym, rozpamiętując sen. Nieprzyjemny sen. O Gunvaldzie Larssonie. Zgasił pierwszego tego dnia papierosa i popatrzył na żonę.

– Nie wiedzieli, że jest policjantem.

– Tak czy inaczej, to straszne.

– Uhm, straszne.

Wbiła zęby w tost i marszcząc brwi, wbiła wzrok w popielniczkę.

– Nie powinieneś palić z samego rana. Pomyśl o gardle.

Martin Beck wyjął rękę z kieszeni szlafroka.

– Uhm.

Właśnie chciał zapalić drugiego papierosa, ale zrezygnował. Inga ma rację, pomyślał. Jasne, że to nic dobrego. Za dużo palę. O kosztach nie wspominając.

– Za dużo palisz – powiedziała. – O kosztach nie wspominając.

– Wiem.

Zastanawiał się, ile razy to słyszał w czasie ich szesnastoletniego małżeństwa. Nawet w przybliżeniu nie był w stanie tego oszacować.

– Dzieci śpią? – spytał dla odwrócenia jej uwagi.

– No pewnie, przecież mają wakacje. Wczoraj Kruszynka wróciła dość późno. Nie podoba mi się, że włóczy się po nocach. Zwłaszcza teraz, kiedy ten szaleniec jest na wolności. Przecież to jeszcze dziecko.

– Niedługo skończy szesnaście lat. I o ile wiem, była u koleżanki w sąsiednim bloku.

– Nilsson z dołu powiedział mi wczoraj, że rodzice, którzy pozwalają dzieciom włóczyć się bez opieki po ulicach, sami są sobie winni. W społeczeństwie nie brakuje ekshibicjonistów i innych, którzy muszą rozładować agresję, i to rodzice ponoszą odpowiedzialność, jeśli dzieci się na kogoś takiego napatoczą.

– Co to za Nilsson?

– Dyrektor Nilsson. Mieszka piętro niżej, pod nami.

– Ma dzieci?

– Nie.

– Aha, wszystko jasne.

– Też mu to powiedziałam. Że nie wie, co to znaczy mieć dzieci. Ile nas to kosztuje zmartwień…

– Po co z nim rozmawiałaś?

– Bo sąsiadom trzeba okazywać sympatię. Tobie też by to nie zaszkodziło. Poza tym są całkiem mili.

– Akurat. – Martin Beck czuł, że zanosi się na kłótnię, więc szybko dopił kawę i wstał. – Muszę się ubrać.

Usiadł na łóżku w sypialni. Inga zmywała. Kiedy skończyła, czym prędzej wszedł do łazienki, zamknął drzwi na zasuwkę, puścił wodę do wanny, rozebrał się i zanurzył w gorącej kąpieli.

Rozluźniony zamknął oczy, usiłując sobie przypomnieć ostatni sen. Gunvald Larsson. Ani on, ani Kollberg go nie lubili. Pracowali z nim sporadycznie i od niedawna. Przypuszczalnie Melander też nie miał o nim najlepszego zdania, mimo że tego nie okazywał. Gunvald Larsson posiadł niezwykłą umiejętność drażnienia Martina Becka. Nawet teraz, myśląc o nim, czuł irytację, ale chyba nie dotyczyła osoby Gunvalda Larssona, tylko czegoś, co powiedział albo zrobił. Zdaniem Martina Becka, Gunvald Larsson powiedział albo zrobił coś, co miało istotne znaczenie dla ich pościgu za parkowym mordercą.

Nie potrafił sobie przypomnieć co i pewnie dlatego był wkurzony.

Wyszedł z wanny i goląc się, pomyślał, że prawdopodobnie wszystko mu się tylko śniło.

Kwadrans później jechał metrem do centrum. Wyjął z kieszeni poranną gazetę. Na pierwszej stronie był portret pamięciowy zabójcy dziewczynek, wykonany przez policyjnego rysownika na podstawie informacji nielicznych świadków, przede wszystkim Rolfa Everta Lundgrena. Nikt nie był z niego zadowolony. A najmniej rysownik i Rolf Evert Lundgren. Martin Beck spojrzał na portret z większej odległości i zmrużył oczy.

Ciekawe, w ilu procentach przypominał prawdziwego sprawcę. Pani Engström, której go pokazali, najpierw powiedziała, że ani trochę nie jest podobny do jej zmarłego męża, ale potem uznała, że może istnieje pewne podobieństwo.

Pod portretem zamieszczono niekompletny rysopis. Martin Beck przebiegł wzrokiem krótki tekst.

Nagle zesztywniał. Poczuł falę gorąca. Wstrzymał oddech. Już wiedział, co nie dawało mu spokoju, odkąd schwytali rabusia, co go irytowało i miało związek z Gunvaldem Larssonem. Rysopis.

Gunvald Larsson, streszczając rysopis podany przez Rolfa Everta Lundgrena, powiedział niemal dokładnie to samo co przeszło dwa tygodnie temu w rozmowie telefonicznej, której Martin Beck był mimowolnym świadkiem. Stał przy szafce z archiwaliami i słuchał, co mówi Gunvald Larsson. Melander też przy tym był.

Nie pamiętał całej rozmowy, ale zdaje się, że jakaś kobieta chciała złożyć doniesienie na mężczyznę, który stał na balkonie w domu naprzeciwko. Gunvald Larsson poprosił, żeby go opisała, i streścił podany przez nią rysopis prawie tak samo jak w trakcie przesłuchania Rolfa Everta Lundgrena. Poza tym kobieta wspomniała, że mężczyzna patrzy na dzieci bawiące się na ulicy.

Martin Beck złożył gazetę i spojrzał w okno. Usiłował odtworzyć w pamięci tamto przedpołudnie. Wiedział, jaki to był dzień, bo chwilę później pojechał na Centralny i wsiadł do pociągu do Motali. Piątek drugiego czerwca, równo tydzień przed pierwszym morderstwem w parku Vanadis.

Czy kobieta podała swój adres? Chyba tak. A więc Gunvald Larsson powinien go gdzieś zapisać.

Metro toczyło się ku centrum, a Martin Beck z coraz mniejszym entuzjazmem podchodził do swojego odkrycia. Szczątkowy rysopis mógł pasować do tysięcy ludzi. Identyczne sformułowania Gunvalda Larssona w dwóch różnych przypadkach wcale nie musiały się odnosić do tej samej osoby. Wystawanie na balkonie o każdej porze dnia i nocy nie przesądza o tym, że ktoś jest mordercą. Choć czcze domysły Martina Becka w innych trudnych śledztwach okazywały się trafne i pomocne w ich rozwikłaniu, tym razem mogło być inaczej. Mimo wszystko warto to sprawdzić.

Zwykle wysiadał na Centralnym i piechotą szedł przez Klarabergsviadukten do Kungholmsgatan, ale teraz pojechał taksówką.

Gunvald Larsson siedział przy biurku i pił kawę. Kollberg przysiadł na blacie i przeżuwał drożdżówkę.

Martin Beck usiadł na krześle Melandera i wbił wzrok w Gunvałda Larssona.

– Czy pamiętasz kobietę, która zadzwoniła tego dnia, kiedy wyjeżdżałem do Motali? Tę, która chciała zgłosić, że na balkonie po drugiej stronie ulicy stoi jakiś facet?

Kollberg wsunął drugą połówkę drożdżówki do ust i ze zdumieniem popatrzył na Martina Becka.

– No jasne – powiedział Gunvald Larsson. – Wariatka. Bo co?

– Pamiętasz, jak go opisała?

– Nie, ni cholery. Tylko tego brakowało, żebym pamiętał wszystkie brednie jakichś porąbańców.

Kollberg z pewnym trudem przełknął drożdżówkę.

– O czym wy mówicie?

Martin Beck powstrzymał go machnięciem ręki.

– Zastanów się, Gunvald. To może być ważne.

Gunvald Larsson obrzucił Martina Becka nieufnym spojrzeniem.

– Niby czemu? Czekaj, niech pomyślę… – Myślał chwilę. – Już pomyślałem. Nie, nie pamiętam. Nie wydaje mi się, żeby się czymś wyróżniał. Pewnie wyglądał całkiem zwyczajnie. – Wepchnął knykieć palca wskazującego do nosa i zmarszczył czoło. – Może miał rozpięty rozporek? Nie, zaraz… to była koszula. Miał rozpiętą białą koszulę. No jasne, już pamiętam. Baba powiedziała, że ma szaroniebieskie oczy, i wtedy zapytałem, jak wąska jest ta ulica. I wiesz, co odpowiedziała? Że ulica wcale nie jest wąska, tylko ona patrzy na niego przez lornetkę. Obłęd. Cholerna podglądaczka. Na dobrą sprawę powinno sieją zamknąć. Zęby się gapić na facetów przez lornetkę!

– O czym wy rozmawiacie? – wtrącił się Kollberg.

– Sam chciałbym wiedzieć – przyznał Gunvald Larsson. – Dlaczego to nagle takie ważne?

– Pomyślałem o tym mężczyźnie na balkonie – odparł po chwili milczenia Martin Beck – bo Gunvald użył tych samych słów, kiedy streszczał rysopis podany przez kobietę i przez Rolfa Everta Lundgrena. Rzadkie, zaczesane do tyłu włosy, wydatny nos, wzrost średni, biała niezapięta koszula, brązowe spodnie, niebieskoszare oczy. Zgadza się?

– Może – powiedział Gunvald Larsson. – Naprawdę nie pamiętam. W każdym razie zgadza się z opisem Lundgrena.

– Chodzi ci o to, że to mogłaby być ta sama osoba? – spytał Kollberg z powątpiewaniem w głosie. – W tym rysopisie nie ma nic szczególnego.

Martin Beck wzruszył ramionami.

– Wiem. To naturalnie o niczym nie świadczy, ale od przesłuchania Lundgrena nie opuszczało mnie uczucie, że między morderstwami a mężczyzną na balkonie może być jakiś związek. Ale dopiero dzisiaj przyszło mi to do głowy. – Przesunął dłonią po brodzie i popatrzył zakłopotany na Kollberga. – Wiem, że to bardzo luźne skojarzenie, nic, do czego warto by się przywiązywać, ale może nie zaszkodziłoby go odszukać.

Kołlberg podszedł do okna i skrzyżował ramiona na piersi.

– Hm, luźne skojarzenie.

Martin Beck nie odrywał wzroku od Gunvalda Larssona.

– Spróbuj sobie przypomnieć tę rozmowę. Co powiedziała ta kobieta?

Gunvald Larsson rozłożył swoje wielgachne dłonie.

– Tylko tyle, że chce złożyć doniesienie na mężczyznę, który stoi na balkonie w domu naprzeciwko. Jej zdaniem to było dziwne.

– Dlaczego jej zdaniem to było dziwne?

– Bo stał tam na okrągło. W nocy też. Powiedziała, że obserwuje go przez lornetkę. Że on stoi i patrzy na ulicę, na samochody i bawiące się dzieci. Potem się wściekła, że w ogóle mnie to nie interesuje. A niby czym tu się, do cholery, interesować? Ludzie mają chyba prawo stać na swoich balkonach, nienękani przez sąsiadów, którzy kablują na nich policji? Co? Co ta baba sobie myślała? Że co powinienem z tym zrobić?

– Gdzie ona mieszka? – spytał Martin Beck.

– Nie mam pojęcia. Nie jestem pewien, czy w ogóle podała jakiś adres.

– Jak się nazywa? – włączył się Kołlberg.

– Nie wiem. Niby jakim cudem?

– Nie zapytałeś? – powiedział Martin Beck.

– Pewnie zapytałem. W końcu to rutyna.

– Nie pamiętasz? – spytał Kołlberg. – Pomyśl.

Martin Beck i Kołlberg z uwagą przyglądali się wysilonej pracy umysłowej Gunvalda Larssona. Mocno ściągnął jasne brwi i poczerwieniał na twarzy, jakby miał obstrukcję.

Po chwili się poddał.

– Nie, nie pamiętam. Pani… hrą, pani jakaś tam…

– Nigdzie tego nie zapisałeś? – powiedział Martin Beck. – Zawsze zapisujesz.

Gunvald Larsson intensywnie się w niego wpatrywał.

– Tak, ale nie wszystko przechowuję. A to było jedno wielkie nic. Telefon od wariatki. Dlaczego miałbym czymś takim zaśmiecać sobie głowę i szuflady?

Kołlberg westchnął.

– No tak. To co robimy?

– O której będzie Melander? – zapytał Martin Beck.

– Chyba o trzeciej. Zarwał noc.

– Zadzwoń do niego i poproś, żeby natychmiast przyjechał – powiedział Martin Beck. – Wyśpi się innym razem.

Kiedy Kollberg zadzwonił, Melander spał w swoim mieszkaniu na rogu Norr Mälarstrand i Polhemsgatan. Błyskawicznie się ubrał, wskoczył do samochodu i kwadrans później wszedł do pokoju przy Kungsholmsgatan, gdzie czekali na niego trzej koledzy.

Pamiętał inkryminowaną rozmowę telefoniczną i kiedy przesłuchali ostatni fragment taśmy z przesłuchania Rolfa Everta Lundgrena, potwierdził trafność teorii Martina Becka.

Potem zażyczył sobie kawy, starannie nabił fajkę, zapalił, odchylił się na krześle i zwrócił do Martina Becka:

– A więc myślisz, że może być jakiś związek?

– To tylko przypuszczenie – odparł Martin Beck. – Przyczynek do zgaduj-zgaduli.

– Może coś w tym jest – przyznał Melander. – Co mam zrobić?

– Włącz swój komputer – podsuflował Kollberg.

Melander skinął głową i spokojnie pykał fajkę. Kollberg, nie bez racji, nazywał go chodzącą kartoteką. O pamięci Melandera krążyły legendy.

– Przypomnij sobie, co Gunvald mówił i robił, kiedy odebrał ten telefon – powiedział Martin Beck.

– Czy następnego dnia nie przeniósł się do nas Lennart? Zaraz… To musiało być drugiego czerwca. Siedziałem w sąsiednim pokoju, a jak przyszedł Lennart, zmieniłem pokój.

– Otóż to – przytaknął Martin Beck. – A ja wyjeżdżałem do Motali. Zajrzałem tu w drodze na dworzec, żeby cię zapytać o tego pasera.

– Tak. O Larssona. Tego, co umarł.

Kollberg przysiadł na parapecie i słuchał. Ilekroć Melander rekonstruował przebieg wydarzeń, nierzadko dużo odleglejszych w czasie, miał wrażenie, że uczestniczy w jakimś seansie.

Melander przyjął, jak zwykł mawiać Kollberg, pozę myśliciela: odchylił się na krześle, wyprostował i skrzyżował nogi, przymknął oczy i niespiesznie cmokał fajkę. Martin Beck jak zwykle oparł łokieć na szafce z archiwaliami.

– Wszedłem do pokoju, ty stałeś tu, gdzie teraz, a Gunvald siedział tu, gdzie siedzi. Rozmawialiśmy o tym paserze i wtedy zadzwonił telefon. Gunvald odebrał. Pamiętam, że się przedstawił i zapytał o jej nazwisko.

– Pamiętasz, czy je zapisał?

– Chyba tak, bo miał w ręku długopis… Tak, na pewno zapisał.

– A zapytał o adres?

– Nie, raczej nie. Ale mogła od razu podać nazwisko i adres.

Martin Beck spojrzał pytająco na Gunvalda Larssona. Gunvald Larsson wzruszył ramionami.

– Nie pamiętam żadnego adresu.

– Potem Gunvald powiedział coś o kocie – kontynuował Melander.

– Fakt – przyznał Gunvald Larsson. – Zrozumiałem, że na jej balkonie jest kot, ale sprostowała, że ktoś, więc pomyślałem, że ktoś stoi na jej balkonie i dlatego dzwoni na policję.

– Wtedy poprosiłeś, żeby go opisała, i na pewno wszystko notowałeś, powtarzając jej słowa.

– Nawet jeśli notowałem – powiedział Gunvald Larsson – co bardzo prawdopodobne, to tutaj, a jak się okazało, że nie ma sobie czym zawracać głowy, wyrwałem kartkę i wywaliłem do kosza.

Martin Beck zapalił papierosa, wrzucił zużytą zapałkę do popielniczki Melandera i wrócił na swoje miejsce przy szafce.

– To, niestety, całkiem prawdopodobne. Mów dalej, Fredrik.

– Dopiero kiedy podała ci jego rysopis, zrozumiałeś, że on stoi na swoim balkonie, prawda?

– Tak – odparł Gunvald Larsson. – Pomyślałem, że to wariatka.

– Potem spytałeś, skąd wie, że mężczyzna ma niebieskoszare oczy, skoro jest po drugiej stronie ulicy.

– I wtedy babsztyl powiedział, że obserwuje go przez lornetkę.

Melander, zdumiony, podniósł głowę.

– Lornetka. O jasny gwint!

– Zapytałem, czy jej nie zaczepia. Nie, nic z tych rzeczy. Po prostu sobie stoi, ale ona uważa, że jest w tym coś plugawego.

– Pewnie wystawał tam dzień i noc – skomentował Melander.

– Tak twierdziła.

– Potem spytałeś, na co on patrzy, a ona powiedziała, że na ulicę: na samochody i bawiące się dzieci. A potem spytałeś, czyjej zdaniem powinieneś tam wysłać sforę psów.

– Owszem. – Gunvald Larsson popatrzył z irytacją na Martina Becka. – Martin tu sterczał i ględził o psach. Miał niepowtarzalną okazję, żeby wyekspediować swoją pieprzoną sforę.

Martin Beck wymienił spojrzenia z Kollbergiem.

– Potem – podjął Melander – rozmowa chyba się skończyła. Kobieta wyzwała cię od impertynentów, rozłączyła się, a ja wróciłem do siebie.

Martin Beck westchnął.

– Niewiele tego. Nie licząc zgodności rysopisu.

– Dziwne, że gość sterczy dobę na okrągło na balkonie – powiedział Kollberg. – Może to emeryt, który nie ma ciekawszych zajęć.

– Nie – zaoponował Gunvald Larsson. – Pamiętam jej słowa. „To młody mężczyzna, przed czterdziestką. Gapi się od świtu do nocy, jakby nie miał nic innego do roboty”. Tak powiedziała. Na śmierć o tym zapomniałem.

Martin Beck zdjął łokieć z szafki.

– To by się zgadzało z rysopisem podanym przez Lundgrena. Mężczyzna około czterdziestki. Jeśli patrzyła przez lornetkę, powinna go widzieć dość wyraźnie.

– A nie mówiła, od kiedy mu się przygląda? – zapytał Kollberg.

Gunvald Larsson zastanawiał się przez chwilę.

– Jasne, że mówiła. Od dwóch miesięcy, ale mógł tam być wcześniej, tylko o tym nie pomyślała. Najpierw wydawało się jej, że to samobójca. Że chce skoczyć. Tak powiedziała.

– Na pewno nigdzie nie masz tych notatek? – spytał Martin Beck.

Gunvald Larsson wysunął szufladę biurka, wyjął pliczek kartek różnej wielkości, położył na blacie i zaczął przeglądać.

– To notatki o sprawach rozwojowych. Wyrzucam je, jak wszystko jest w raporcie.

Melander pochylił się i wytrząsnął popiół z fajki.

– Trzymałeś długopis w ręku, wziąłeś bloczek i odsunąłeś książkę telefoniczną…

Gunvald Larsson przejrzał pliczek i schował do szuflady.

– Na pewno nie zachowałem żadnych zapisków. Niestety.

Melander wskazał cybuchem na Gunvalda Larssona.

– Książka telefoniczna.

– Co książka telefoniczna?

– Na biurku leżała otwarta książka telefoniczna. Nic tam nie naskrobałeś?

– To możliwe. – Gunvald Larsson sięgnął po książkę telefoniczną. – Cholerna robota, żeby to przejrzeć.

Melander odłożył fajkę.

– Nie musisz. Jeśli coś napisałeś, a myślę, że tak, to nie w tej książce.

Martin Beck nagle zobaczył tę scenę. Melander wchodzi z sąsiedniego pokoju z otwartą książką telefoniczną, daje mu ją i pokazuje nazwisko pasera Arvida Larssona. Potem Martin Beck kładzie książkę na biurku Gunvalda Larssona.

– Lennart, przynieś pierwszą część.

Martin Beck zaczął od L. „Larsson Arvid antykw.”. Nic, żadnych zapisków. Potem starannie przeglądał strona po stronie. W wielu miejscach były rozmaite uwagi, przeważnie nieczytelne kulfony Melandera i trochę kaligraficznych notatek Kollberga. Koledzy otoczyli go kołem i czekali w milczeniu.

Gunvald Larsson zerkał do książki przez jego ramię, dopóki Martin Beck nie doszedł do strony tysiąc osiemdziesiątej drugiej.

– Jest!

Wszyscy czterej wpatrywali się w jedno jedyne słowo na marginesie: „Andersson”.

To był okropny poniedziałek. Społeczeństwo, czyli Wielki Detektyw, ciut mniej aktywne w niedzielę z powodu licznych wyjazdów za miasto i uspokajających apeli w mediach, znów ruszyło pełną parą. Centrala tonęła w powodzi telefonów. Dzwonili ci, którym się wydawało, że coś wiedzą, skorzy do wyznania grzechów wariaci i spragnieni dobrej zabawy dowcipnisie. W parkach i na skwerach już roiło się od niemundurowych policjantów, było ich około setki, a teraz zaczęły się poszukiwania kogoś o nazwisku Andersson.

Strach ma wielkie oczy. Rodzice telefonowali na policję, kiedy dzieci nie wróciły do domu po kwadransie albo dwudziestu minutach. Wszystko wymagało odnotowania i sprawdzenia. Materiał pęczniał w zawrotnym tempie. I był bezwartościowy.

W środku tego piekła zadzwonił Hansson z piątki.

– Co, znowu znalazłeś trupa? – zapytał Martin Beck.

– Nie, ale martwię się o Erikssona, którego mieliśmy obserwować. Tego ekshibicjonistę, którego tymczasowo zatrzymaliście.

– Dlaczego?

– Od środy nie wyszedł z domu. Przytaszczył mnóstwo alkoholu, głównie grogu i deserowego wina. Był w kilku monopolowych.

– A potem?

– Mignął od czasu do czasu w oknie, chłopcy mówią, że wyglądał jak duch. Ale od wczoraj rano w ogóle go nie widzieli.

– Pukaliście do drzwi?

– Tak. Nie otwiera.

Martin Beck prawie o nim zapomniał. Eriksson. Nieszczęsne rozbiegane spojrzenie, drżące chude ręce.

– Wejdźcie tam – polecił, czując lód na całym ciele.

– Jak?

– Jak sobie chcesz.

Odłożył słuchawkę i siedział z głową opartą na dłoniach. Nie, pomyślał, tylko nie to.

Hansson odezwał się pół godziny później.

– Włączył gaz.

– I?

– Wiozą go do szpitala. Żyje.

Martin Beck westchnął. To się nazywa westchnienie ulgi.

– Ale niewiele brakowało – dodał Hansson. – Bardzo się starał, pozaklejał szpary w drzwiach i uszczelnił dziurki od klucza w drzwiach wejściowych i do kuchni.

– Wyjdzie z tego?

– Tak, dzięki temu co zwykle. Skończyły mu się żetony do licznika gazowego. Ale gdyby poleżał jeszcze chwilę…

– Napisał coś?

– Tak. „Dłużej nie wytrzymam”. Dużymi literami na marginesie starego pornosa. Zawiadomiłem komisję do walki z alkoholizmem.

– Wcześniej powinno się to było zrobić.

– E… Nie zaniedbywał pracy… dopóki go nie zwinęliście.

Do końca tego parszywego poniedziałku wciąż było daleko.

Dopiero o jedenastej Martin Beck i Kollberg pojechali do domu. Gunvald Larsson też. Melander został. Wiedzieli, że nie znosi nocnych dyżurów i na samą myśl o rezygnacji z dziesięciogodzinnego snu cierpi katusze. Słowem się jednak nie odezwał, na jego twarzy malował się jak zwykle stoicki spokój.

Nic się nie wydarzyło. Rozmawiano z wieloma kobietami o nazwisku Andersson, ale żadna z nich nie dzwoniła tamtego pamiętnego dnia. Nie znaleziono żadnych zwłok, wszystkie dzieci zgłoszone jako zaginione wróciły do domu.

Martin Beck poszedł do Fridhemsplan i pojechał metrem do Bagarmossen.

Dzisiaj też się udało. Od ostatniego zabójstwa minął przeszło tydzień. Albo od kolejnego.

Był jak topielec, który wyczuł grunt pod nogami, ale wie, że to chwilowe, że za kilka godzin zacznie się przypływ.

Było wczesne wtorkowe przedpołudnie dwudziestego czerwca. W dyżurce dziewiątego komisariatu jeszcze panował spokój. Policjant Kvist siedział przy stole, palił papierosa i czytał gazetę. Był młodym mężczyzną z jasną brodą. Zza przepierzenia w rogu dochodziły głosy, od czasu do czasu przerywane stukotem maszyny do pisania. Zadzwonił telefon. Kvist uniósł głowę znad lektury i zobaczył, że Granlund w szklanej klatce podnosi słuchawkę.

Drzwi za nim otworzyły się, wszedł Rodin, stanął przy drzwiach i wkładał uprząż. Był znacznie starszy od Kvista – wiekiem i służbą. Kvist skończył szkołę policyjną rok temu, do dziewiątki trafił całkiem niedawno.

Rodin wziął czapkę ze stołu i poklepał Kvista po ramieniu.

– No, chłopaku, idziemy. Jeszcze jedna rundka i kawa.

Kvist zgasił papierosa i złożył gazetę.

– Co czytasz? – spytał Rodin.

– „Znak czasu”[12]. Dobra gazeta. Polecam.

– Nigdy w życiu. Polityczny szmatławiec. I kulturalny, co? Nie, zostanę przy „Dzienniku sportowym”[13]. No, chodź.

Wyszli z budynku i ruszyli Surbrunnsgatan na zachód. Powoli, ramię w ramię, równym krokiem, z rękami na plecach.

– Czy Granlund powiedział, co mamy zrobić z tą Andersson, jak ją znajdziemy? – zapytał Kvist.

– Mamy się upewnić, czy to ona dzwoniła do kryminalnego drugiego czerwca i podkablowała gościa na balkonie, a potem zadzwonić do Granlunda – wyjaśnił Rodin.

Minęli Tulegatan.

Kvist popatrzył w stronę parku Vanadis.

– Byłeś tam zaraz po morderstwie?

– Tak. A ty nie?

– Nie. Miałem wolne.

Przez chwilę maszerowali w milczeniu.

– Nigdy nie znalazłem zwłok – odezwał się Kvist. – To na pewno jest straszny widok.

– Żebyś wiedział. Ale spokojnie, chłopaku, w tej robocie zobaczysz niejedne zwłoki.

– Dlaczego zostałeś policjantem?

Rodin nie odpowiedział od razu. Chyba się zastanawiał.

– Mój stary był policjantem. Wydawało się naturalne, że pójdę w jego ślady. Chociaż matka nie była zachwycona. A ty dlaczego zostałeś gliniarzem?

– Zęby wnieść swój wkład w dobro społeczeństwa. – Kvist parsknął śmiechem. – Najpierw nie wiedziałem, co chcę robić. Miałem same dwóje na świadectwie. W wojsku poznałem takiego jednego, który wybierał się do policji, i on mi powiedział, że z tymi stopniami przyjmą mnie do szkoły policyjnej, że brakuje ludzi i… no, przekonał mnie.

– Marnie płacą.

– Ja nie narzekam. W szkole dostawałem tysiąc czterysta miesięcznie, mam dziewiątą grupę uposażeniową…

– Tak, wiem. Teraz jest trochę lepiej niż wtedy, kiedy ja zaczynałem.

– Po gimnazjum około osiemdziesięciu procent idzie do zawodówek. Policjanci rekrutują się z tych pozostałych dwudziestu procent. A wśród tych dwudziestu procent jest dużo takich jak ty, którzy wybierają ten zawód tylko dlatego, że ich ojcowie byli policjantami.

– No dobrze, ale za cholerę nie poszedłbym do tej samej roboty, gdyby stary był śmieciarzem.

– Podobno w całym kraju jest co najmniej tysiąc pięćset wakatów. Nic dziwnego, że mamy tyle nadgodzin.

Rodin skopał z chodnika puszkę po piwie.

– Aleś ty mocny w statystyce. Chcesz zostać komendantem?

Kvist roześmiał się, lekko zmieszany.

– E tam. Czytałem o tym artykuł. Ale komendant? Może to nie takie głupie. Jak myślisz, ile on zarabia?

– Nie wiesz tego? Ty, taki oblatany?

Doszli do Sveavägen i umilkli.

Pod kioskiem przed monopolowym częstowało się kuksańcami dwóch pijanych mężczyzn. Jeden wymachiwał pięścią, raz po raz usiłował wyprowadzić cios, ale stopień upojenia przeszkadzał mu w odniesieniu zwycięstwa. Drugi, ciut trzeźwiejszy, trzymał bełkoczącego i fechtującego rozrabiakę na dystans, odpychając go dłonią. W końcu stracił cierpliwość i przewrócił go na chodnik.

Rodin westchnął.

– Bierzemy go – powiedział, przecinając jezdnię. – Zawsze wszczyna burdy.

– Który?

– Ten, co leży. Drugi sobie poradzi.

Długim szybkim krokiem podeszli do mężczyzn. Trzeci łazęga, który przyglądał się szamotaninie sprzed restauracji Metropol, z wysiloną godnością ruszył do Odengatan, rzucając przez ramię wylęknione spojrzenia.

Policjanci podnieśli mężczyznę. Miał około sześćdziesiątki, był bardzo chudy, ważył nie więcej niż pięćdziesiąt kilo. Niektórzy przechodnie, tak zwani przyzwoici obywatele, przystanęli i patrzyli z pewnej odległości.

– No, Johansson, jak się dzisiaj miewamy? – zagadnął Rodin.

Johansson zwiesił głowę i podjął daremny wysiłek strzepnięcia kurzu z marynarki.

– Do-doe… – wybełkotał. – Gadaem se z kumplem. Żarrrowaliśmy, kapewu?

Kumpel nie najgorzej wczuł się w rolę zadowolonego z życia.

– Oskarowi nic nie jest. Da sobie radę.

– Rozejść się – łagodnie odparł Rodin, przeganiając go machnięciem ręki.

Kumpel z ulgą się ulotnił.

Rodin i Kvist chwycili Oskara Johanssona pod ramiona i ruszyli na postój taksówek, dwadzieścia metrów dalej.

Taksówkarz na ich widok wysiadł i otworzył tylne drzwi. Był z tych, którzy chętnie współpracują.

– Teraz Johansson pojedzie samochodem – powiedział Rodin. – A potem Johansson się prześpi.

Oskar Johansson posłusznie wgramolił się do środka i zwalił na siedzenie.

Rodin przesunął go i rzucił przez ramię do Kvista:

– Zajmę się nim. Zobaczymy się w komisariacie. Kup po drodze kilka mazarynek[14].

Kvist skinął głową i kiedy taksówka zjechała z chodnika na jezdnię, wolno poszedł do kiosku. Na Surbrunnsgatan, kilka metrów za monopolowym, zobaczył kumpla Johanssona. Ledwie ruszył w jego stronę, mężczyzna zamachał rękami i pomaszerował ku Hagagatan.

Kvist śledził go wzrokiem, dopóki ten nie zniknął za rogiem, po czym okręcił się na pięcie i wrócił na Sveavägen.

Kioskarka wystawiła głowę przez okienko.

– Dziękuję. Te łobuzy psują mi interes. Że też zawsze muszą się kotłować właśnie tutaj.

– Monopolowy ich przyciąga – powiedział Kvist.

W głębi duszy żal mu było Johanssona i jemu podobnych. Wiedział, że ich problem polega między innymi na tym, że nie mają się gdzie podziać.

Zasalutował i odszedł. Kawałek dalej zobaczył piekarnię. Spojrzał na zegarek i pomyślał, że równie dobrze może kupić mazarynki tutaj i wrócić do komisariatu na kawę.

Nad drzwiami zadźwięczał mały dzwonek. Przy ladzie stała starsza kobieta w kraciastym fartuchu i rozmawiała z ekspedientką.

Kvist złożył ręce na plecach i czekał. Chłonąc zapach świeżego chleba, pomyślał, że coraz rzadziej spotyka się takie piekarenki. Niedługo znikną na dobre i wszyscy Szwedzi będą kupować produkowane masowo, zafoliowane, identyczne bochenki, bagietki i mazarynki.

Kvist miał dopiero dwadzieścia dwa lata, ale często mu się wydawało, że jego dzieciństwo to zamierzchła przeszłość. Rozkojarzony słuchał rozmowy kobiet.

– No i zmarło się Palmowi spod osiemdziesiątego pierwszego – powiedziała grubaska w fartuchu.

– Może to i dobrze – odparła ekspedientka. – Był już wiekowy i niedołężny.

Ekspedientka, starsza siwowłosa kobieta w białym kitlu, spojrzała na Kvista i szybko włożyła zakupy do siatki klientki.

– Czy to wszystko, pani Andersson? A śmietanka?

Klientka wzięła siatkę i sapnęła.

– Nie, nie dzisiaj. Proszę to zapisać jak zwykle. Do widzenia!

Kobieta podeszła do drzwi. Kvist pośpieszył je przytrzymać.

– Do widzenia, pani Andersson! – powiedziała ekspedientka.

Pani Andersson przecisnęła się obok Kvista i lekko skinęła głową w podziękowaniu.

Kvist już miał zamknąć za nią drzwi, ale nagle coś go zastanowiło i bez słowa wypadł na ulicę. Ekspedientka wpatrywała się w niego zdumiona.

Dogonił kobietę w fartuchu, zanim zdążyła wejść na klatkę tuż obok piekarni. Zasalutował.

– Czy pani Andersson?

– Tak…

Wziął od niej siatkę i po raz drugi przytrzymał drzwi.

– Przepraszam, że pytam, ale czy pani przypadkiem nie dzwoniła na policję w piątek przed południem drugiego czerwca?

– Drugiego czerwca? Tak, dzwoniłam. Może to było drugiego. Bo co?

– Dlaczego pani dzwoniła?

Kvist nie potrafił ukryć podniecenia.

Kobieta o nazwisku Andersson spojrzała na niego ze zdziwieniem.

– Rozmawiałam z detektywem albo kimś takim. Bezczelny typ. Wcale się nie zainteresował, a chciałam się z nim podzielić moimi spostrzeżeniami o mężczyźnie, który stał na balkonie i…

– Czy mógłbym skorzystać z pani telefonu? – Kvist już szedł do windy. – Wszystko pani wyjaśnię.

Martin Beck odłożył słuchawkę i zawołał Kollberga. Potem zapiął marynarkę, włożył paczkę papierosów i zapałki do kieszeni i spojrzał na zegarek. Za pięć dziesiąta. Kollberg pokazał się w drzwiach.

– Czego się drzesz?

– Znaleźli ją. Panią Andersson. Mieszka na Sveavägen. Przed chwilą dzwonił Granlund z dziewiątki.

Kollberg zniknął w sąsiednim pokoju po marynarkę klubową, którą pośpiesznie wkładał.

– Sveavägen. – Popatrzył z namysłem na Martina Becka. – Jak ją namierzyli? Chodząc od drzwi do drzwi?

– Nie, chłopak z dziewiątki spotkał ją w piekarni, kiedy poszedł po mazarynki.

– Czy to nie Granlund ciągle jojczy, że powinno się zlikwidować przerwy na kawę? Może teraz zmieni zdanie.

Martin Beck wszedł na trzecie piętro, Kollberg wjechał windą. Spotkali się pod drzwiami i z uwagą się im przypatrywali. Były zwykłe, brązowe drewniane, otwierały się na zewnątrz, miały zamek patentowy, mosiężną klapkę przesłaniającą otwór na listy i brudną tabliczkę z białego metalu, na której widniały czarne litery: „I. Fransson”. W środku panowały cisza i spokój. Kollberg przytknął prawe ucho do szpary w drzwiach i nasłuchiwał. Potem przykląkł na prawe kolano i ostrożnie uchylił na centymetr klapkę w otworze na listy. Po chwili opuścił ją równie bezgłośnie, wstał i pokręcił głową.

Martin Beck wzruszył ramionami i nacisnął guzik elektrycznego dzwonka.

Nic, żadnego dźwięku. Pewnie siadła instalacja. Zapukał. Bez rezultatu. Kollberg załomotał pięścią. Znowu nic.

Zeszli pól piętra niżej i szeptem zamienili kilka uwag. Potem Kollberg poszedł załatwić formalności i wezwać eksperta. Martin Beck został na schodach i nie spuszczał mieszkania z oczu.

Po kwadransie Kollberg wrócił ze ślusarzem, który fachowo otaksował drzwi, klęknął i wsunął przez klapkę pocztową długi poręczny chwytak. Drzwi nie miały blokad antywłamaniowych i po niespełna pół minuty przekręcił gałkę, i otworzył je na parę centymetrów. Martin Beck odsunął go na bok, wetknął lewy palec wskazujący w szparę i przesunął w górę. Zazgrzytały nienaoliwione zwiasy.

Patrzyli na przedpokój i dwoje otwartych drzwi. Lewe prowadziły do kuchni, prawe do jedynego pokoju. Na wycieraczce leżała poczta, na oko głównie gazety i ulotki reklamowe. Po prawej, tuż przy drzwiach wejściowych, była toaleta.

Słyszeli tylko hałas uliczny ze Sveavägen.

Ostrożnie przestąpili przez pocztę i zajrzeli do kuchni. Wgłębi był kącik jadalny, z oknem wychodzącym na ulicę.

Kollberg zajął się toaletą, Martin Beck pokojem. Naprzeciwko były drzwi balkonowe, na ukos z tyłu jeszcze jedne drzwi – do garderoby.

Kollberg zamienił kilka słów ze ślusarzem, zamknął drzwi wejściowe i wszedł do pokoju.

– Najwyraźniej nikogo nie ma.

– Uhm.

Starannie przeszukali mieszkanie, starając się niczego nie dotykać.

Okna w pokoju i kąciku jadalnym były zamknięte, tak jak drzwi balkonowe. Duchota.

Mieszkanie, choć zadbane, sprawiało wrażenie niechlujnego i nad wyraz spartańskiego. W pokoju stały trzy meble: nieposłane łóżko z wysłużoną czerwoną kołdrą i nie najczystszym prześcieradłem, obok krzesło, a pod przeciwległą ścianą komoda. Żadnych zasłonek ani dywanu na linoleum. Na krześle służącym za nocny stolik było pudełko zapałek, spodek i sądząc po sposobie złożenia, przeczytany egzemplarz „Smålandsposten”. Na spodku zobaczyli trochę popiołu, siedem wypalonych zapałek i kulki z papierosowej bibułki.

Nad komodą wisiała reprodukcja obrazu olejnego przedstawiającego dwa konie i brzozę. Na komodzie stał niebieski glazurowany półmisek ceramiczny. Pusty. I to wszystko.

Kollberg przyglądał się przedmiotom na krześle.

– Wykrusza tytoń z petów i pali go w fajce.

Martin Beck pokiwał głową.

Nie wyszli na balkon, zadowolili się obejrzeniem go przez szybę zamkniętych drzwi. Żelazna balustrada, boki z blachy falistej. Zniszczony, pociągnięty pokostem stół ogrodowy i jedno składane krzesło, chyba stare, o wytartych poręczach i spłowiałym brezentowym siedzisku.

W garderobie wisiał dość ładny granatowy garnitur, wyświechtane palto i brązowe spodnie z manczesteru. Na półce leżała futrzana czapka i wełniany szalik, na podłodze stał jeden czarny but i para znoszonych brązowych butów sznurowanych, na oko rozmiar czterdziesty.

– Małe stopy – powiedział Kollberg. – Ciekawe, gdzie się podział jeden but.

Znaleźli go parę minut później w szafce gospodarczej. Obok leżała szmatka do pucowania i szczotka. But był chyba czymś upaprany. W słabym świetle niewiele zobaczyli, a ponieważ nie chcieli niczego dotykać, poprzestali na intensywnym wpatrywaniu się w zawartość szafki. Kuchnia oferowała rozmaite rzeczy godne zainteresowania. Na gazowej kuchence stało duże pudełko zapałek i garnek z jakimiś zeschniętymi resztkami, bodaj owsianki. Przy zlewie zobaczyli emaliowany dzbanek do kawy, brudną filiżankę z cienką warstwą suchych jak pieprz fusów, głęboki talerz i puszkę grubo zmielonej kawy do gotowania. Pod przeciwległą ścianą była lodówka i dwie szafki kuchenne z rozsuwanymi drzwiczkami. W lodówce leżała połówka otwartej margaryny, dwa jajka i kawałek zjełczałej mortadeli. W jednej szafce, serwisowej, było kilka talerzy, filiżanki, szklanki i półmisek, w drugiej, spiżarnianej – sól, pół bochenka chleba, paczka cukru w kostkach i płatki owsiane. W szufladach leżały sztućce z różnych kompletów i duży nóż.

Kollberg dotknął chleba. Twardy jak kamień.

– Dawno go tu nie było.

– Uhm.

Pod zlewem stała patelnia, garnki i prawie pusta torba na śmieci. Pod oknem we wnęce był czerwony kuchenny stół z klapami i dwa krzesła. Na stole zobaczyli dwie butelki o pojemności siedemdziesięciu pięciu centylitrów – jedna pusta, druga z resztkami słodkiego wermutu – i używaną szklankę.

Parapet i blat pokrywała tłusta warstewka, przypuszczalnie spalin, które mimo zamkniętego okna przedostawały się szczelinami z ulicy.

Kollberg obejrzał toaletę, wrócił po trzydziestu sekundach i pokręcił głową.

– Nic tam nie ma.

W dwóch górnych szufladach komody leżało kilka koszul, jeden rozpinany sweter, skarpetki, slipy i dwa krawaty. Wszystko czyste, ale znoszone. W dolnej szufladzie były rzeczy do prania i książeczka wojskowa.

Sankt Eriksparken to najmniejszy park w mieście, tak niepokaźny, że niewielu sztokholmczyków wie o jego istnieniu. Mało kto tam spaceruje i mało kto myśli o tym, żeby go patrolować.

Usytuowany na północy, stanowi dość nietypowe zwieńczenie długiej Västmannagatan. Zadrzewiony skalisty pagórek przecinają żwirowane alejki i strome schodki. Większą część terenu zajmuje szkoła, oczywiście latem zamknięta.

Zwłoki leżały w odsłoniętej części północno-zachodniej, u podnóża skały. Potwierdzało to teorię o coraz większym okrucieństwie zabójcy. Tym razem Ingemundowi Franssonowi bardzo się śpieszyło. Uderzył głową dziewczynki o kamień, udusił ją, po czym rozdarł czerwony plastikowy płaszczyk i sukienkę, ściągnął figi i wepchnął w podbrzusze coś, co przypominało trzonek młotka.

Na domiar złego dziewczynkę, jedenastoletnią Solveig, znalazła jej matka. Mieszkały na Dannemoragatan, pięć minut drogi od miejsca zbrodni.

Solveig wyszła z domu, żeby kupić tabliczkę czekolady w kiosku na rogu Dannemoragatan i Norra Stationsgatan, u północno-wschodniego obrzeża parku, do którego nie miała żadnego powodu wchodzić. Nigdy zresztą tego nie robiła, bo matka przestrzegała ją, by się tam nie bawiła. Powinna wrócić w niespełna dziesięć minut. Kiedy nie było jej przez kwadrans, matka zaczęła jej szukać. Nie poszła z nią do kiosku, ponieważ musiała się zająć młodszą, półtoraroczną córeczką. Zauważyła Solveig niemal od razu, kompletnie się załamała i odwieziono ją do szpitala.

Patrząc na martwe dziecko w siąpiącym deszczu, czuli się bardziej winni niż sprawca tej makabrycznej, bezsensownej śmierci. Nie znaleźli jasnoniebieskich fig. Zniknęła również tabliczka czekolady. Może Ingemund Fransson był głodny.

Nie wątpili, że to jego dzieło. Poza tym mieli świadka, który widział go z dziewczynką i pomyślał, że to ojciec w towarzystwie dorastającej córki. No tak, przecież Ingemund Fransson był miły i wbudzał zaufanie. Miał na sobie beżową marynarkę z manczesteru, brązowe spodnie, białą koszulę, rozpiętą pod szyją, i porządne czarne buty.

– On tu gdzieś jest – powiedział Kollberg.

Poniżej, na przelotówkach Sankt Eriksgatan i Norra Stationsgatan, dudniły tiry.

Martin Beck popatrzył na rozległy dworzec towarowy.

– Przeszukajcie każdy wagon, każdy magazyn, wszystkie piwnice i strychy. Teraz. Natychmiast.

Potem się odwrócił i odszedł. Była trzecia we wtorek dwudziestego czerwca. Padał deszcz.

Obława ruszyła we wtorek po południu, o północy wciąż trwała, a we wczesnych godzinach rannych jeszcze bardziej się nasiliła.

Do poszukiwań włączono wszystkich i wszystko, co się dało: policjantów, psy, samochody. Zaczęto od dzielnic północnych, potem sukcesywnie przeczesywano centrum i przedmieścia.

Latem w Sztokholmie tysiące ludzi nocuje pod chmurką. Nie tylko włóczędzy, narkomani i alkoholicy, ale także przyjezdni, dla których zabrakło pokoi hotelowych, i bezdomni, często w pełni zdolni do pracy i sumienni, którzy wskutek chybionej polityki społecznej i planowania przestrzennego nie mają gdzie mieszkać. Śpią na ławkach w parku, na starych gazetach rozłożonych na ziemi, pod mostami, na nabrzeżach i podwórkach. Inni urządzają sobie chwilowe lokum w domach do rozbiórki, na klatkach schodowych, w piwnicach, na strychach i w barakach. Albo na szkutach, motorówkach i wrakach. Wielu krąży po stacjach metra i na Centralnym, niektórzy gnieżdżą się na boiskach, a ci w miarę bystrzy schodzą do podziemnego systemu komunikacji pod śródmiejskimi budynkami, czyli do labiryntu korytarzy i łączników. Tej nocy policjanci niemundurowi i mundurowi obudzili tabuny takich ludzi, zerwali ich na równe nogi i świecąc im latarkami w zaspane twarze, żądali okazania dowodów tożsamości. Wielu już kilka razy spotkała ta wątpliwa przejemność. Ledwie zmienili miejsce, dopadali ich inni policjanci, tak samo przemęczeni jak oni.

Poza tym na ulicach było spokojnie. Przyczaili się nawet meliniarze i prostytutki, którym nie przyszło do głowy, że policja nie ma dla nich czasu.

O siódmej rano w środę obława zaczęła słabnąć. Policjanci z oczami podkrążonymi z niewyspania wracali do domu na kilkugodzinną drzemkę albo do komisariatów, gdzie zalegali na kanapach i ławkach w dyżurkach i świetlicach.

Tej nocy w najbardziej nieprawdopodobnych miejscach znaleziono mnóstwo ludzi, ale nie było wśród nich Ingemunda Franssona.

O siódmej Kollberg i Martin Beck byli na Kungsholmsgatan. Zbyt zmęczeni, żeby cokolwiek czuć, łapali drugi oddech. Kollberg, z rękami na plecach, stanął przed mapą ścienną.

– Pracownik zieleni miejskiej. Osiem lat na etacie. Na pewno zdążył poznać wszystkie parki, skwery i zieleńce. Na razie trzyma się terenu, który zna.

– Oby tak było – powiedział Martin Beck.

– Jedno jest pewne. Tej nocy nie spał w parku. Nie w Sztokholmie. – Kollberg zrobił długą pauzę. – Chyba że mieliśmy cholernego pecha.

– Otóż to. Poza tym są ogromne obszary, których praktycznie nie da się przeszukać w nocy. Djurgården, Gärdet, Lill-Jansskogen… nie wspominając o przedmieściach.

– I rezerwacie w Nacce.

– I cmentarzach.

– Wprawdzie cmentarze się zamyka, ale…

Martin Beck spojrzał nazegarek.

– Pytanie na teraz brzmi: co on robi za dnia?

– To mnie najbardziej wkurza, bo, najprawdopodobniej jakby nigdy nic łazi po mieście.

– Musimy go dzisiaj złapać. Inna opcja nie wchodzi w grę.

– Uhm.

Będący w stałym pogotowiu psycholodzy zasugerowali, że Ingemund Fransson może się ukrywać, nie zdając sobie z tego sprawy. Przypuszczalnie jest tego nieświadomy, ale zachowuje się inteligentnie, wiedziony instynktem samozachowawczym.

– Bardzo pouczające – zauważył Kollberg.

Trochę później zjawił się Gunvald Larsson. Pracował na własną rękę według własnych metod.

– Wiecie, ile kilometrów zrobiłem od wczoraj w tym pieprzonym mieście? Trzysta czterdzieści. Powolutku. Coś mi się zdaje, że to nie człowiek, tylko duch.

– Bardzo ciekawe – powiedział Kollberg.

Melander też miał swoje przemyślenia.

– Martwi mnie systemowość. Jedno morderstwo, prawie od razu następne, potem osiem dni przerwy, kolejne morderstwo i teraz…

Wszyscy mieli swoje przemyślenia.

Społeczeństwo histeryzowało i panikowało, policjanci byli na ostatnich nogach.

Na odprawie w środowe przedpołudnie panował optymistyczny nastrój.

Pozornie. W głębi duszy wszyscy drżeli z niepokoju.

– Potrzebujemy ludzi – zdecydował Hammar. – Ściągnijcie spoza województwa kogo się tylko da. Na pewno nie zabraknie ochotników.

I wrócił ciągle wałkowany temat: niemundurowi. Wszyscy, którzy mają dresy albo stare kombinezony robocze, powinni natychmiast przepatrywać krzaki.

– Musimy mieć dużo patroli mundurowych – stwierdził Martin Beck. – Żeby uspokoić mieszkańców, dać im poczucie bezpieczeństwa.

Zastanowił się nad tym, co powiedział, i ogarnęło go uczucie beznadziei i bezsilności.

– I obowiązkowo legitymować klientów sklepów monopolowych – dodał Hammar.

Pomysł był dobry, ale nie przyniósł rezultatu. Nic nie przynosiło żadnych rezultatów. Wlekła się godzina za godziną. Odebrali kilkanaście wątpliwych zgłoszeń. Wszystkie okazały się fałszywym alarmem.

Zapadł wieczór, potem chłodna noc, obława trwała.

Nikt nie spał. Gunvald Larsson przejechał kolejnych trzysta kilometrów, czterdzieści sześć öre za kilometr.

– Psy też wysiadły – oznajmił po powrocie. – Nawet nie mają siły, żeby gryźć policjantów.

Było czwartkowe przedpołudnie dwudziestego drugiego czerwca. Zapowiadał się ciepły wietrzny dzień.

– Przebiorę się za drzewko majowe i zapuszczę korzenie w Skansenie – zrymował Gunvald Larsson.

Odpowiedziała mu cisza. Martinowi Beckowi było niedobrze, ssało go w żołądku. Podnosząc do ust tekturowy kubek, zadrżała mu ręka i wylał kawę na bibułę Melandera, który mimo wrodzonej pedanterii nawet tego nie zauważył.

W ogóle Melander był niezwykle poważny. Myślał o systemowej powtarzalności, o tym, kiedy dojdzie do kolejnego morderstwa.

O drugiej po południu nareszcie doczekali się przesilenia.

Rönn odebrał telefon.

– Gdzie? Djurgården? – Przykrył słuchawkę dłonią i popatrzył na kolegów. – Jest na Djurgården. Widziało go kilka osób.

– Przy odrobinie szczęścia dorwiemy go w południowej części Djurgården – rzucił Kollberg do Martina Becka, kiedy siedzieli w samochodzie, mając na ogonie Melandera i Rönna.

Do Djurgården prowadzą dwa mosty nad zatoką i kanałem, ale można, rzecz jasna, przypłynąć tam promem lub prywatną łodzią. Na jednej trzeciej wyspy, tej najbliższej śródmieścia, są muzea, lunapark Gröna Lund, letnie restauracje, przystanie jachtowe, Skansen z ogrodem zoologicznym i mała dzielnica – Gamla Djurgårdsstaden. Dwie trzecie zajmuje starannie zaprojektowany park, dzika natura i wspaniale zachowana stara zabudowa: zamek, pałacopodobne, wytworne wille i drewniane domy z XVIII wieku, okolone pięknymi ogródkami.

Melander i Rönn skręcili na pierwszy most, Djurgårdsbron, Kollberg i Martin Beck pojechali do drugiego, Djurgårdsbrunnsbron. Wjazd blokował radiowóz, po drugiej stronie inny radiowóz powoli sunął w kierunku Manilli, szkoły dla głuchych i niedosłyszących dzieci, kilka radiowozów parkowało przed Zajazdem Djurgårdsbrunn.

Za mostem stała garstka ludzi. Kiedy nadjechali Martin Beck i Kollberg, odłączył się od niej starszy mężczyzna.

– Jak rozumiem, panowie komisarze – powiedział.

Kollberg zahamował, Martin Beck skinął głową.

– Nazywam się Nyberg – podjął mężczyzna. – To ja zauważyłem mordercę i zadzwoniłem na policję.

– Gdzie go pan zauważył? – zapytał Martin Beck.

– Koło Willi Gröndal. Stał na ulicy i patrzył na dom. Od razu go rozpoznałem ze zdjęcia i rysopisu w gazetach. W pierwszej chwili nie wiedziałem, co robić, ale jak zobaczyłem, że mówi do siebie, pomyślałem, że jest groźny, i jakby nigdy nic poszedłem do Zajazdu, i zadzwoniłem.

– Mówił do siebie? – powiedział Kollberg. – Słyszał pan, co mówi?

– Tak, że jest chory. Mówił bardzo dziwnie, ale taki był sens. Że jest chory. Po telefonie do was wróciłem i już go tam nie było. No to zaciągnąłem wartę przy moście, dopóki nie przyjechała policja.

Martin Beck i Kollberg zamienili kilka słów z chłopcami z radiowozu.

Kilka osób zauważyło podejrzanego między kanałem a Manillą, ale najpóźniej widział go Nyberg. Przeszukiwano teren, lada chwila spodziewano się posiłków. Ponieważ blokadę założono bardzo szybko, istniały wszelkie powody do przypuszczeń, że podejrzany wciąż przebywa w południowym Djurgården. Odkąd Nyberg zobaczył go przed Willą Gröndal, po moście nie przejechał ani jeden autobus. Drogi do miasta natychmiast odcięto, mężczyzna mógł dotrzeć nie dalej niż do Skansenu albo Gamla Djurgårdsstaden. O zdjęciu go przez zaskoczenie raczej nie było co marzyć, na pewno zwrócił uwagę na zmasowane oddziały policji.

Martin Beck i Kollberg wsiedli do samochodu, tuż za nimi pojawiły się dwa wozy na sygnale. Zatrzymały się między Manillą a Djurgårdsbrunnsbron. Zaczęła się akcja pościgowa.

Kwadrans później stawiły się załogi wielu sztokholmskich komisariatów i setka policjantów ruszyła do przeczesywania Djurgården od Skansenu do Blockhusudden.

Martin Beck dowodził operacją z samochodu. Grupy rozpoznawcze dysponowały walkie-talkie, drogi patrolowały radiowozy. Raz po raz legitymowano Bogu ducha winnych pieszych i proszono o natychmiastowe opuszczenie wyspy. Przy blokadach zatrzymywano i kontrolowano wszystkie samochody jadące do śródmieścia.

W parku koło zamku Rosendal jakiś młody mężczyzna, zamiast okazać dowód, rzucił się do ucieczki i wpadł prosto w ręce dwóch innych policjantów. Nie chciał powiedzieć, jak się nazywa ani dlaczego uciekał. Po pobieżnej rewizji znaleziono w kieszeni jego płaszcza naładowane parabellum kaliber 9 milimetrów. Natychmiast został odtransportowany do komisariatu östermalmskiego przy Gröna Lund.

– W ten sposób niedługo zapuszkujemy wszystkich przestępców grasujących po Sztokholmie z wyjątkiem tego, którego szukamy – stwierdził Kollberg.

– Gdzieś się przyczaił. Ale już się nie wywinie.

– Nie bądź taki pewien. Nie możemy blokować terenu w nieskończoność. A jeśli przemknął się koło Skansenu…

– Nie zdążył. Chyba że pojechał samochodem, a to raczej niemożliwe.

– Czemu nie? Mógł ukraść samochód.

Radio zatrzeszczało. Martin Beck wcisnął guzik.

– Tu dziewięćdziesiąt siedem, dziewięć siedem. Mamy go. Odbiór.

– Gdzie jesteście?

– Przy Biskopsudden. Za klubem żeglarskim.

– Jedziemy.

Przyjechali w trzy minuty. Na drodze stały trzy radiowozy, jeden policyjny motocykl i kilku niemundurowych i mundurowych. Zatrzymany był między samochodami, otoczony przez innych funkcjonariuszy. Policjant w skórzanej kurtce wykręcił mu rękę i nie puszczał.

Chudy mężczyzna, trochę niższy od Martina Becka, miał wydatny nos, niebieskoszare oczy i piaskowe, sczesane do tyłu włosy, przerzedzone na ciemieniu. Był w brązowych spodniach, białej koszuli i ciemnobrązowej marynarce klubowej.

– O co chodzi? – zapytał idących w jego stronę Martina Becka i Kollberga.

– Jak pan się nazywa? – odpowiedział pytaniem Martin Beck.

– Fristedt. Wilhelm Fristedt.

– Czy mogę prosić o jakiś dowód tożsamości?

– Nie. Nie mam przy sobie prawa jazdy. Zostawiłem w innej marynarce.

– Gdzie pan był przez ostatnie dwa tygodnie?

– Nigdzie. To znaczy w domu. Na Bondegatan. Byłem chory.

– Sam w domu? – sarkastycznie zapytał Kollberg.

– Tak.

– Nazywa się pan Fransson, prawda? – powiedział uprzejmie Martin Beck.

– Nie. Nazywam się Fristedt. Czy on musi mnie tak mocno trzymać? Boli mnie ramię.

Martin Beck skinął na policjanta w skórzanej kurtce.

– Do wozu z nim. – Usunął się z Kollbergiem na bok. – Jak myślisz? To on?

Kollberg podrapał się po głowie.

– Nie wiem. Jest odpicowany i całkiem normalny. Jakoś mi nie pasuje. Ale wygląd się zgadza i nie ma dowodu tożsamości. Naprawdę nie wiem.

Martin Beck podszedł do samochodu i otworzył tylne drzwi.

– Co pan robi na Djurgården? – zapytał.

– Nic. Spaceruję. O co chodzi?

– I nie może pan potwierdzić tożsamości?

– Niestety, nie.

– Gdzie pan mieszka?

– Na Bondegatan. Dlaczego mnie pan o to wypytuje?

– Co pan robił we wtorek?

– Przedwczoraj? Siedziałem w domu. Byłem chory. Dzisiaj wyszedłem pierwszy raz od przeszło dwóch tygodni.

– Kto może to potwierdzić? Czy ktoś pana odwiedzał w czasie choroby?

– Nie, byłem sam.

Martin Beck zabębnił palcami o dach samochodu i spojrzał na Kollberga.

Kollberg otworzył drzwi z drugiej strony.

– Czy wolno spytać, co pan mówił przed willą Gröndal pół godziny temu?

– Słucham?

– Coś pan mówił, stojąc przed Willą Gröndal.

– A… tak. – Mężczyzna lekko się uśmiechnął. – „Jestem chorą lipą, która usycha za młodu. Mojej koronie ledwie starcza sił, by zrzucać suche liście na wietrze”[15]. O to chodzi?

Policjant w skórzanej kurtce wpatrywał się w mężczyznę z rozdziawionymi ustami.

– Fröding – skwitował Kollberg.

Policjant w skórzanej kurtce rozdziawił usta jeszcze bardziej.

– Tak – powiedział mężczyzna. – Umarł w Willi Gröndal. Nie był taki stary, ale psychicznie chory.

– Kim pan jest z zawodu? – zapytał Martin Beck.

– Rzeźnikiem.

Martin Beck wyprostował się i spojrzał na Kollberga nad dachem samochodu. Kollberg wzruszył ramionami.

Martin Beck zapalił papierosa i głęboko się zaciągnął.

– Okej. – Pochylił się i popatrzył na mężczyznę. – Zacznijmy od początku. Jak pan się nazywa?

Słońce prażyło w dach.

Mężczyzna na tylnym siedzeniu otarł pot z czoła.

– Wilhelm Fristedt.

Można było wziąć Martina Becka za wystrychniętego na dudka ofermę z prowincji, a Kollberga za mordercę gwałciciela. Można było dokleić Rönnowi brodę i wmówić komuś, że to Święty Mikołaj. Jakiś otumaniony świadek mógłby od biedy twierdzić, że Gunvald Larsson jest Murzynem. Na pewno można było przebrać komendanta za robotnika, a szefa Głównego Zarządu Policji za pieniek. Przypuszczalnie ktoś dałby się nabrać na to, że minister spraw wewnętrznych jest gliniarzem. Można było, jak Japończycy podczas drugiej wojny światowej i maniakalni fotografowie, udawać krzaki i wierzyć, że nikt nie odkryje kamuflażu. Praktycznie można wcisnąć ludziom każdy kit, ale nikt nigdzie i nigdy nie pomyliłby z czymkolwiek ani z kimkolwiek Kristianssona i Kvanta.

Kristiansson i Kvant nosili czapki od munduru, skórzane kurtki z pozłacanymi guzikami, szelki i pas z kaburą na pistolet i rzemieniem na pałkę. Ubierali się tak dlatego, że marzli, ledwie temperatura spadała poniżej plus dwudziestu stopni.

Pochodzili ze Skånii. Mieli po sto osiemdziesiąt sześć centymetrów wzrostu, blond włosy i niebieskie oczy. Obaj byli szerocy w barach i ważyli mniej więcej po dziewięćdziesiąt kilogramów. Jeździli czarnym plymouthem z białymi błotnikami, wyposażonym w szperacz, antenę, obrotowe pomarańczowe koguty i dwie czerwone lampy. Na drzwiach, masce i bagażniku widniał biały napis POLICJA.

Kristiansson i Kvant obsługiwali radiowóz.

Zanim trafili do policji, służyli w południowoskåńskim pułku piechoty w Ystad w stopniu plutonowego.

Obaj byli żonaci i mieli po dwójce dzieci.

Długo razem pracowali i znali się jak łyse konie. W tym samym czasie poprosili o przeniesienie i czuli się dobrze wyłącznie w swoim towarzystwie.

Mimo podobieństw różnili się charakterami i codziennie działali sobie na nerwy. Kristiansson był łagodny i koncyliacyjny, Kvant w gorącej wodzie kąpany i prowokacyjny. Kristiansson nigdy nie mówił o żonie. Kvant mówił o swojej bez przerwy, dzięki czemu Kristiansson wiedział o niej wszystko. Nie tylko, co powiedziała i zrobiła; znał jej reakcje w sytuacjach intymnych i każdą plamkę na jej ciele. Kristiansson i Kvant wspaniale się uzupełniali.

Zgarnęli wielu złodziei i tysiące alkoholików. Udaremnili kilkaset awantur domowych, przy czym niektóre wywołał Kvant, ponieważ wychodził z założenia, że ludzie wszczynają kłótnie, kiedy nagle w ich przedpokoju staje dwóch policjantów.

Nigdy nie dokonali spektakularnego zatrzymania, nigdy ich nazwiska nie znalazły się na pierwszych stronach gazet. Kiedyś, służąc w Malmö, podwieźli na polikliniczny oddział nagłych wypadków przy Szpitalu Publicznym draśniętego w rękę, pijanego dziennikarza, który pół roku później został zamordowany. O rozgłos nawet się nie otarli.

Jedni mieli swój drugi dom w ekskluzywnym męskim klubie na Arsenalgatan, Kristiansson i Kvant mieli swój radiowóz przesiąknięty oparami pijackiego odoru i zatęchłej zażyłości.

Niektórzy uważali ich za zarozumialców, bo mówili skåńskim dialektem. Oni się wkurzali, ilekroć rozmaite idywidua, kompletnie głuche na brzmieniowe walory dialektu, usiłowały ich przedrzeźniać.

Kristiansson i Kvant nie pracowali w policji sztokholmskiej. Byli zatrudnieni na Solnej i o morderstwach w parkach wiedzieli mniej więcej tyle, co wyczytali w gazetach i usłyszeli w radiu.

Tuż po wpół do trzeciej w czwartek dwudziestego drugiego czerwca byli naprzeciwko zamku Karlberg[16]. Za dwadzieścia kilka minut kończyli zmianę.

Kristiansson zawrócił na starym placu ćwiczebno-paradnym i jechał po Karlbergs Strand na zachód.

– Zatrzymaj się – powiedział Kvant.

– Bo co?

– Chcę rzucić okiem na tę łajbę.

Kristiansson zatrzymał się i ziewnął.

– Rzuciłeś?

– Tak.

Wolno ruszyli przed siebie.

– Dopadli parkowego mordercę – odezwał się Kristiansson. – Namierzyli go na Djurgården.

– Słyszałem.

– Miło, że ma się dzieciaki w Skånii.

– Tak, to dziwne… – Kvant umilkł. – Bardzo dziwne. Zanim spiknąłem się z Siv, latałem jak kot z pęcherzem. Zawsze miałem jakąś lalę na tapecie. Byłem, jak to się mówi, jurny i gotowy. Po prostu cholernie napalony.

– Uhm, pamiętam – powiedział Kristiansson i ziewnął.

– A teraz czuję się jak zajeżdżony koń pociągowy. Zasypiam jak kamień, ledwie kopnę się do łóżka, i pierwsze, o czym myślę po przebudzeniu, to zsiadłe mleko z pszenicznymi chrupkami. – Kvant myślał. – Może wiek robi swoje…

Kristiansson i Kvant niedawno skończyli trzydzieści lat.

– Może – zgodził się Kristiansson.

Minęli karlsberski most, dwadzieścia metrów dzieliło ich od rogatek Sztokholmu. Gdyby koledzy nie osaczyli parkowego mordercy na Djurgården, Kristiansson pewnie by skręcił w prawo, w Ekelundsvägen, żeby zobaczyć, co zostało z Ingentingskogen po budowie blokowiska. Teraz nie było ku temu żadnego powodu, poza tym nie miał ochoty dwa razy jednego dnia oglądać Szkoły Policyjnej. Dlatego pojechał dalej krętą Karlbergs Strand.

Minęli Talludden.

Kvant z niesmakiem popatrzył na nastolatków wystających przed kawiarnią i pośród samochodów na parkingu.

– Na dobrą sprawę powinniśmy rzucić okiem na te ich cholerne gruchoty.

– To zmartwienie kolegów z drogówki – skwitował Kristiansson. – Za kwadrans zjeżdżamy. – Milczał przez chwilę. – Fajnie, że mają tego seksualnego kretyna.

– Gdybyś przynajmniej raz powiedział coś, czego nie słyszałem dwadzieścia razy wcześniej.

– To nie takie proste.

– Dzisiaj rano Siv była nieznośna. Mówiłem ci o tym gruzełku, którego niby wymacała w lewej piersi? I ubrdała sobie, że to rak?

– Uhm, mówiłeś.

– Aha. No i pomyślałem, że jak ciągle o tym zrzędzi, to powinienem to sprawdzić. Dzwoni budzik, ona leży jak zdechła ryba, oczywiście obudziłem się przed nią i…

– Uhm, mówiłeś.

U wylotu Karlbergs Strand, zamiast skręcić w nową ulicę prowadzącą do Syndbybergsvägen – skąd było najbliżej do komendy – Kristiansson zdecydował się na dłuższą trasę, przez Huvudsta Allé, obecnie rzadko uczęszczaną.

Potem zarzucą go pytaniami, dlaczego wybrał właśnie tę drogę, i nie usłyszą odpowiedzi. Po prostu tak mu się pojechało.

W każdym razie Kvant nie zareagował. Za długo patrolował ulice, żeby wyskakiwać z głupimi uwagami.

– Nie rozumiem, co ją napadło – powiedział w zadumie. – To znaczy Siv.

Minęli stary zamek w Huvudście.

I to ma być zamek? – pomyślał po raz pięćsetny Kristiansson. W Skånii są prawdziwe zamki. Z hrabiami i w ogóle.

– Pożyczysz mi dwie dychy? – spytał.

Kvant skinął głową. Kristiansson cierpiał na chroniczny brak gotówki. Powoli jechali dalej. Po prawej było nowe blokowisko, po lewej wąski pas lasu nad zatoką.

– Zatrzymaj się – powiedział Kvant.

– Bo co?

– Bo muszę za potrzebą.

– Zaraz będziemy na miejscu.

– Mus to mus.

Kristiansson skręcił w las, wóz potoczył się po przecince i zahamował. Kvant wysiadł, podszedł do niskich krzaków, stanął w rozkroku, opuścił suwak i gwiżdżąc, patrzył przed siebie. Kiedy zerknął w bok, pięć metrów dalej zobaczył mężczyznę, załatwiającego tę samą potrzebę.

– Przepraszam – odezwał się Kvant i dyskretnie odwrócił plecami.

Potem poprawił mundur i ruszył do samochodu. Kristiansson otworzył drzwi i wyjrzał.

Kvant przystanął dwa metry od radiowozu.

– Wygląda jak… Tam jest…

Kristiansson wszedł mu w słowo:

– Słuchaj, przecież ten facet…

Kvant błyskawiczne zawrócił. Kristiansson wysiadł.

Mężczyzna – średniego wzrostu, o rzadkich, sczesanych do tyłu włosach i wydatnym nosie – miał na sobie beżową marynarkę, poplamioną białą koszulę, pogniecione brązowe spodnie i czarne buty. Jeszcze nie poprawił ubrania.

Kiedy Kvant zbliżył się do niego na odległość dwóch metrów, zasłonił twarz lewą ręką.

– Niech mnie pan nie bije.

Kvant drgnął.

– Co?!

Wprawdzie tego ranka usłyszał od żony, że jest chamem i każdy to zauważy, ale wszystko ma swoje granice. Zebrał się w sobie.

– Co pan tu robi?

– Nic – odparł mężczyzna z nieśmiałym, speszonym uśmiechem.

Kvant zlustrował jego ubranie.

– Może się pan wylegitymować?

– Tak, mam kartę emerycką.

Podszedł Kristiansson.

– Co się tu dzieje?

Mężczyzna popatrzył na niego.

– Niech mnie pan nie bije – powtórzył.

– Czy pan Ingemund Fransson? – spytał Kristiansson.

– Tak.

– No to proszę z nami – powiedział Kvant, biorąc delikwenta pod ramię.

Mężczyzna bez oporu pozwolił się zaprowadzić do radiowozu.

– Proszę usiąść z tyłu – polecił Kristiansson.

– I zapiąć spodnie – dodał Kvant.

Po chwili wahania mężczyzna znów się uśmiechnął i wykonał polecenie.

Kvant usiadł obok niego.

– No to zobaczmy tę kartę emerycką.

Mężczyzna wyjął dokument z tylnej kieszeni spodni. Kvant zerknął i podał go Kristianssonowi.

– Tak, chyba nie ma wątpliwości – orzekł Kristiansson.

Kvant z niedowierzaniem spojrzał na mężczyznę.

– Nie ma. To on.

Kristiansson obszedł samochód, otworzył drzwi po przeciwnej stronie i zaczął obmacywać kieszenie marynarki mężczyzny.

Dopiero teraz zauważył jego zapadnięte policzki i kilkudniowy siwy zarost.

– Proszę bardzo – powiedział, wyciągając z wewnętrznej kieszeni jasnoniebieskie dziecięce figi.

– Aha – bąknął Kvant. – To chyba przesądza sprawę, prawda?

– Tak myślę – odparł Kristiansson.

– Wziąłem od niej kawałek czekolady – odezwał się Ingemund Fransson. – Ale dałem chłopczykowi bilet na metro. Był ważny w jedną stronę.

Kristiansson nic więcej nie znalazł w kieszeniach. Kvant zatrzasnął drzwi.

– Czekolada – rzucił ze złością. – Bilet! Zabiłeś trzy dziewczynki!

– Tak. – Mężczyzna uśmiechnął się i pokręcił głową. – Musiałem.

Kristiansson wciąż stał przy samochodzie.

– Jak pan je zwabił?

– Dzieci mnie lubią. Pokazuję im rozmaite rzeczy. Kwiatki i tak dalej.

Kristiansson myślał chwilę.

– Gdzie pan spał tej nocy?

– Na Cmentarzu Północnym. Przy kolumbarium.

– A wcześniej? – spytał Kvant.

– Też tam i na innych cmentarzach. Nie bardzo pamiętam.

– A gdzie pan był za dnia? – zapytał Kristiansson.

– Różnie… Często w kościołach. Tam jest pięknie. Cichuteńko. Można siedzieć godzinami…

– Jasne, wszystko, tylko nie dom – warknął Kvant.

– Nie… Byłem w domu… Raz. Coś miałem na butach i…

– I?

– Musiałem je zmienić i włożyłem stare tenisówki. Potem oczywiście kupiłem nowe. Bardzo drogie. Nieprzyzwoicie drogie.

Kristiansson i Kvant wpatrywali się w niego.

– I wziąłem marynarkę.

– Aha – bąknął Kristiansson.

– Nocami na dworze jest naprawdę chłodno – wyjaśnił mężczyzna konwersacyjnym tonem.

Usłyszeli odgłos szybkich kroków. Biegła w ich stronę młoda kobieta w niebieskim fartuchu i drewniakach. Na widok radiowozu stanęła jak wryta.

– Uff! – sapnęła zadyszana. – Czy może… Moja córeczka… Nigdzie jej nie ma… Może ją widzieliście? Miała czerwoną sukienkę…

Kvant opuścił szybę, opanował się i odparł uprzejmie:

– Tak, proszę pani. Siedzi tam, za krzakami, i bawi się lalką. Nic jej nie grozi. Przed chwilą ją widziałem.

Kristiansson odruchowo schował za plecami jasnoniebieskie figi i próbował się uśmiechnąć. Nie wyszło mu najlepiej.

– Nic jej nie grozi – głupkowato powtórzył za kolegą.

Kobieta zniknęła za krzakami i sekundę później rozbrzmiał dziecięcy głosik:

– Cześć, mamo!

Twarz Ingemunda Franssona wygładziła się, spojrzenie znieruchomiało i otępiało.

Kvant chwycił go za ramię.

– Ruszaj, Kalle.

Kalle Kristiansson zatrzasnął tylne drzwi, usiadł za kierownicą i włączył silnik.

– Jedno mnie zastanawia – powiedział, wyjeżdżając na ulicę.

– Co takiego?

– Kogo oni dopadli na Djurgården.

– Też jestem ciekawy.

– Proszę mnie tak nie ściskać – zakwilił Ingemund Fransson. – To boli.

– Milczeć! – warknął Kvant.

Potoczna nazwa komendy policji w okręgu Söderort, obejmującym południowe przedmieścia Sztokholmu (wszystkie przypisy tłumaczki).

„Mannen utanför” (1958).

Statens Kriminaltekniska Laboratorium – Państwowe Laboratorium Techniki Kryminalistycznej.

Amerykańska pieśń pacyfistyczna „Last night I had the strangest dream” Eda McCurdy’ego, przełożona i śpiewana w wersji szwedzkiej przez wybitnego kompozytora, poetę i pieśniarza Cornelisa Vreeswijka (1937-1987) – tutaj po dziecięcemu zniekształcona.

AB Stockholms Spårvägar (1916-1966) – sztokholmska komunikacja szynowa.

Storstockholms Lokaltrafik (od 1967 roku) – sztokholmska komunikacja lokalna.

Nazywany żartobliwie srebrną strzałą, zwoził śmieci na wysypisko w Lovście od lat 80. XIX wieku do lat 70. XX wieku.

Ang.: „W portfelu nie mam centa, serce przepełnia ból…” Popularna piosenka w stylu country „Waiting for a train”, tekst i muzyka: Jimmie Rodgers, wykonawca: John Denver.

Ang.: Hej, komendancie, gdzie twój sześciostrzałowiec?

Ang.: Nie mam.

Część dzielnicy Norrmalm, przezwana Syberią, bo kiedy ją zbudowano w drugiej połowie XIX wieku, leżała na „zsyłkowym odludziu” Sztokholmu.

„Tidsignal” (1965-1975) – tygodnik, tuba Szwedzkiej Partii Komunistycznej (SKP), od 1967 przekształconej w Partię Lewicy–Komuniści (VPK). Reaktywowany jako kwartalnik w 2005.

„Idrottsbladet” – wychodzi od 1910, w latach 70. XX wieku poświęcony głównie sportom motorowym, od 2008 wydawany jako „Svensk Motorsport”.

Mazariner – babeczki migdałowe, ulubione ciastka w Szwecji, których nazwa prawdopodobnie pochodzi od kardynała Mazarina.

Wiersz Gustafa Frödinga (1860-1911) „Giv liv och grönska”.

Obecnie siedziba Wyższej Szkoły Wojskowej.